Европската комисија предложи дел од одлуките во пристапните преговори со кандидатите во иднина да се носат со квалификувано мнозинство, наместо со едногласност, во обид да се намалат блокадите и Европската Унија да се подготви за нови членки.
Во пакетот „Подготовка за поширока Унија“, Комисијата предлага квалификуваното мнозинство да се користи за отворање на преговарачките кластери и за дел од меѓуодлуките во процесот на пристапување.
Предлогот е дел од поширока ревизија на политиките пред новото проширување, која опфаќа управување, владеење на правото, секторски политики и буџет.
Комисијата оценува дека ЕУ може да прими нови членки без промена на основните договори, преку користење на постојните механизми и преку идните договори за пристапување.
Квалификувано мнозинство и за санкции
Брисел предлага поширока употреба на таканаречените passerelle клаузули, кои овозможуваат премин од едногласност кон квалификувано мнозинство во одредени области.
Меѓу нив се санкциите, борбата против даночните измами и дел од фискалните мерки поврзани со енергетиката.
Комисијата предлага истата логика да се примени и во дел од пристапните преговори.
Тоа би можело да ја намали можноста една земја-членка сама да блокира отворање на преговарачки кластер или друга меѓуодлука.
Новите членки ограничено време без блокада за билатерални спорови
Еден од најзначајните предлози се однесува на идните нови членки.
Комисијата предлага во првите години по пристапувањето тие привремено да се обврзат да не блокираат европски одлуки што се однесуваат на идно проширување или на билатерални спорови.
Овој механизам би бил временски ограничен, ревидибилен и вграден во идните договори за пристапување.
Комисијата предлага и нови институционални заштитни механизми за случаи на сериозно кршење на европските вредности.
Во најтешките случаи би можело да се суспендира и правото на глас на нова земја-членка.
Посилна контрола и по членството
Брисел предлага мониторингот на владеењето на правото да не завршува со пристапувањето.
Идните членки би останале под целосниот механизам за владеење на правото и по влезот во Унијата.
Комисијата предлага и зајакнување на постојните заштитни клаузули во економијата, внатрешниот пазар и правдата и внатрешните работи.
Периодот во кој тие би можеле да се активираат би бил значително подолг отколку во претходните проширувања.
Постепена интеграција пред членството
Кандидатите би можеле да добијат пристап до делови од единствениот европски пазар и пред формалното членство.
Комисијата најавува подлабока постепена интеграција во енергетиката, транспортот, дигиталниот сектор и одбраната.
Пристапот би зависел од напредокот во реформите, усогласувањето со ЕУ и подготвеноста во конкретниот сектор.
Мерките би биле и реверзибилни доколку земјата назадува.
Комисијата планира и годишни дијалози со земјите од проширувањето за да се оценува напредокот и можностите за дополнителна интеграција.
Македонија не е меѓу четирите земји за кои се најавуваат патокази
Во рамките на Пакетот за проширување за 2026 година, Европската комисија најавува индикативни патокази за Црна Гора, Албанија, Молдавија и Украина, под услов тие да го задржат реформскиот моментум.
Северна Македонија не е наведена меѓу четирите земји за кои Комисијата најавува вакви патокази.
За земјите што се подалеку од завршувањето на преговорите, Брисел го нагласува моделот на постепена интеграција пред полноправното членство.
Што значи ова за билатералните блокади?
Новите предлози не значат автоматско укинување на сите национални вета во процесот на проширување.
Но тие отвораат можност дел од техничките и меѓуфазните одлуки да не зависат од согласноста на секоја земја-членка.
Особено значаен е предлогот идните членки привремено да не можат да блокираат одлуки за проширување поради билатерални прашања.
За земји како Северна Македонија, кои во пристапниот процес повеќепати се соочувале со билатерални условувања, овој дел од реформата може да има посебно политичко значење.
Сепак, конечниот прием на нова членка и натаму останува процес во кој земјите-членки имаат клучна улога.