Западен Балкан треба да се третира како функционален дел од европската безбедносна архитектура, а не како нејзина периферија, порача генералниот секретар на Советот за регионална соработка (RCC), Амер Капетановиќ, на состанокот на министрите за надворешни работи на Берлинскиот процес во Црна Гора.
Пораката доаѓа во период кога европската политика кон регионот сè повеќе ги поврзува проширувањето, економската интеграција и безбедноста, додека владите се соочуваат со кибернетски и хибридни закани, дезинформации и економски ризици што ги надминуваат националните граници.
„Поотпорен Западен Балкан не е услуга за безбедноста на Европа. Тоа е директен придонес кон неа“, рече Капетановиќ.
На состанокот, организиран во рамките на црногорското претседавање со Берлинскиот процес во 2026 година, учествуваа шефови на дипломатиите од Западен Балкан и претставници на земји од ЕУ и европските институции. Официјалната програма на Берлинскиот процес го наведува 1 октомври како датум за министерскиот состанок.
Безбедноста веќе не завршува на границите на ЕУ
Капетановиќ рече дека кибернетските напади, хибридните закани и дезинформациите не можат ефикасно да се решаваат ако секоја држава дејствува сама.
RCC досега мапирал повеќе од 350 институционални потреби во областа на безбедноста и ги споредил со постојните програми за помош.
Следниот чекор треба да биде Security Governance Hub, регионален механизам што треба целосно да профункционира во јануари 2027 година.
Неговата цел е подобро да ги поврзе конкретните безбедносни потреби на земјите од регионот со европската и меѓународната поддршка.
RCC веќе го претставува механизмот како премин од фрагментирана и проектно ориентирана координација кон потрајна регионална платформа за анализа, следење на спроведувањето и координација со донаторите.
Од политички ветувања кон конкретни придобивки
Безбедноста, според Капетановиќ, не може да се одвои од економската конвергенција.
Како пример тој го посочи Заедничкиот регионален пазар, преку кој земјите од Западен Балкан треба постепено да ги намалуваат бариерите меѓу себе и да се приближуваат до Единствениот пазар на ЕУ.
Практичните резултати треба да бидат видливи преку полесно движење, пониски трошоци за роаминг, посилни инвестициски врски, дигитализација и интеграција на компаниите од регионот во европските синџири на вредност.
„Регионалната соработка не е чекалница за европската интеграција, ниту пак е нејзина замена“, рече Капетановиќ, додавајќи дека таа треба практично да ги направи и регионот и Европа поотпорни, поповрзани и побезбедни.
Седум индустриски паркови се поврзуваат со ЕУ
Еден од конкретните резултати во пресрет на самитот е новото партнерство меѓу индустриски паркови од Западен Балкан и организации од Европската Унија.
Седум индустриски паркови и деловни зони од шесте економии на Западен Балкан потпишаа меморандуми за разбирање со шест партнерски организации од ЕУ.
Иницијативата треба да создаде деловни врски, да помогне во вклучувањето на компаниите во европските синџири на вредност и да овозможи размена на знаење, технологии и експертиза.
Предвидена е и соработка за развој на вештини, иновации и постепена трансформација кон еко-индустриски паркови.
Партнерството е дел од економските резултати што треба да бидат претставени пред лидерите на Берлинскиот процес подоцна овој месец.
Младите како трет столб
Третиот елемент во пораката од Пржно е демографскиот.
Капетановиќ ги поврза безбедноста и економската интеграција со способноста на земјите од Западен Балкан да создадат услови младите да ја гледаат својата иднина во регионот.
Според RCC, инвестициите во човечки капитал, квалификации и технологии треба да бидат дел од истата политика со која се поттикнува економската конвергенција кон ЕУ.
Тоа го проширува концептот на отпорност: не само способност на државите да одговорат на безбедносни закани, туку и способност да задржат квалификувана работна сила, да привлекуваат инвестиции и да развиваат конкурентни економии.
Следниот тест е Свети Стефан
Министерскиот состанок во Пржно е дел од серијата средби што Црна Гора ги организира како претседавач со Берлинскиот процес во 2026 година.
Еден ден претходно, министрите за економија се состанаа во Цетиње, каде Капетановиќ побара побрзо спроведување на Акцискиот план за Заедничкиот регионален пазар 2025–2028.
Неговата порака беше дека кредибилитетот на Берлинскиот процес повеќе нема да се мери според договореното, туку според тоа што навистина се применува.
Кулминацијата на црногорското претседавање ќе биде лидерскиот самит на Берлинскиот процес на 22 октомври на Свети Стефан.
Самитот треба да го отворат црногорскиот премиер Милојко Спајиќ и германскиот канцелар Фридрих Мерц, а ќе учествуваат лидери од Западен Балкан, земјите вклучени во Берлинскиот процес, ЕУ и меѓународните организации.
Пораката што RCC ја носи кон самитот е дека Западен Балкан повеќе не треба да се гледа само низ прашањето кога ќе стане дел од Европската Унија.
Во услови на војна во Украина, хибридни и кибернетски закани и засилена геополитичка конкуренција, прашањето станува и колку регионот веќе функционира како дел од економскиот и безбедносниот простор на Европа.