Можната средба на шефовите на дипломатиите на Северна Македонија и Бугарија неделава во Софија ја враќа билатералната комуникација по подолг период на тензии, но истовремено отвора ново прашање во бугарската јавност – дали планираните реформи на Европската Унија може да го ограничат националното вето во процесот на проширување.
Бугарското Министерство за надворешни работи денеска соопшти дека Велислава Петрова и Тимчо Муцунски ќе имаат можност за билатерална средба на 8 октомври, на маргините на министерската конференција за Коридорот 8 во Софија. Бугарската страна ја опиша можната средба како дел од „редовниот дијалог“ меѓу двете земји.
Средбата беше побарана од Скопје по посетата на претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, која го охрабри премиерот Христијан Мицкоски да се обиде да го обнови дијалогот со Софија.
Мицкоски денеска рече дека сè уште нема официјална потврда за средбата и дека за очекувањата ќе зборува откако ќе добие одговор од бугарската страна.
Софија гледа ризик во реформите на проширувањето
Во анализата објавена од бугарската агенција БГНЕС, фокусот е поместен од самите уставни измени кон пошироките институционални реформи што ги разгледува ЕУ пред следното проширување.
Бугарската загриженост е дека евентуалното воведување квалификувано мнозинство за некои меѓучекори во пристапните преговори би можело да ја намали способноста на една земја-членка самостојно да запре одлука.
Тоа би било особено важно за Софија, која инсистира обврските поврзани со Договорот за добрососедство од 2017 година и компромисот од 2022 година да останат дел од европските услови за Скопје.
Советот на ЕУ во јули 2022 година ја одобри Преговарачката рамка за Северна Македонија и потоа беше одржана првата меѓувладина конференција.
БГНЕС: Скопје се обидува да го преформулира проблемот
Авторот на анализата на БГНЕС, Димитар Русков, ја толкува иницијативата на владата на Мицкоски како обид веќе преземените обврски повторно да се отворат за политички разговор.
Според ова бугарско врамување, спорот повеќе не треба да се третира како чисто билатерален проблем меѓу Софија и Скопје, бидејќи уставните измени се вградени во европскиот процес.
Но, од јавните изјави на Фон дер Лајен не произлегува дека Европската комисија прифатила промена на тој услов.
Напротив, при посетата на Скопје таа повторно ги посочи уставните измени како клучен чекор за напредување кон отворањето на првиот кластер.
Оттука, самото охрабрување на разговори со Софија не значи дека Брисел се согласил да ја менува Преговарачката рамка.
Мицкоски бара „одржливо европско решение“
Владата во Скопје, пак, настојува евентуалниот нов договор да обезбеди поголема предвидливост на процесот и заштита од идни билатерални барања.
Мицкоски по средбата со Фон дер Лајен призна дека прашањето за уставните измени останува на маса, но го претстави обновувањето на разговорите со Бугарија како напредок.
„Еве, стигнавме до разговори. Нешто што пред тоа беше невозможно, сега се случи“, рече Мицкоски.
Тоа создава две различни политички интерпретации на можната средба.
За Скопје, разговорот може да биде обид да се најде дополнителна гаранција дека по исполнувањето на сегашните обврски нема да следуваат нови билатерални блокади.
За Софија, според анализата на БГНЕС, клучно е разговорот да не стане механизам преку кој веќе договорените услови би биле одложени или променети.
Вистинскиот спор може да стане правилото за вето
Токму тука се појавува поширокото прашање што може да стане многу поважно од една билатерална средба.
Во ЕУ веќе подолго време се разговара за тоа дали за одредени меѓучекори во проширувањето треба да се намали употребата на едногласноста, со цел една земја-членка потешко да може сама да го блокира целиот процес.
Таквата промена не би значела автоматско бришење на условите што Северна Македонија веќе ги презела. Начинот на кој ЕУ носи одлуки и содржината на критериумите што кандидатот треба да ги исполни се две различни прашања.
Но, за Бугарија политичката разлика би била значајна.
Ако за отворањето или затворањето на одредени кластери и поглавја некогаш биде потребно квалификувано мнозинство наместо едногласност, Софија повеќе не би можела сама да запре таква одлука.
Конечното членство, сепак, е поинаква фаза: пристапувањето на нова држава во ЕУ бара согласност на земјите-членки и ратификација на договорот за пристапување.
Средбата на 8 октомври прв тест
Затоа евентуалниот разговор Муцунски-Петрова ќе биде важен прв показател дали двете страни воопшто зборуваат за исто решение.
Бугарското МНР засега внимателно ја опишува средбата како дел од редовниот билатерален дијалог и не најавува преговори за промена на европските услови.
Скопје, од друга страна, очекува разговорите да помогнат во изнаоѓањето излез од застојот.
Тоа значи дека во следните денови клучното прашање нема да биде само дали Муцунски и Петрова ќе се сретнат, туку што точно ќе биде предмет на нивниот разговор.