Хрватска предупреди дека напредокот на Црна Гора кон членство во Европската Унија ќе зависи и од решавањето на отворените билатерални прашања, меѓу кои се наследството од војните во деведесеттите години, обесштетувањето на хрватските државјани и спорот околу границата меѓу двете земји.
Хрватскиот премиер Андреј Пленковиќ, во изјава за „Политико“ пред самитот на европските лидери во четвртокот, рече дека Загреб досега имал конструктивен пристап кон евроинтеграциите на Црна Гора, но дека за повеќе спорни прашања нема напредок.
„Некои од нив се на дневен ред во последните две години, без никаков напредок“, изјави Пленковиќ.
Тој нагласи дека Хрватска ќе побара од европските партнери да помогнат во решавањето на споровите доколку целта е пристапните преговори со Црна Гора да завршат во предвидениот рок.
Загреб поставува услови поврзани со војната во деведесеттите
Барањата на Хрватска се наведени во документ до кој дошол „Политико“, а во кој Загреб ја потврдува поддршката за европската перспектива на Црна Гора, но истовремено наведува повеќе нерешени прашања.
„Хрватска настојува да го олесни пристапувањето на Црна Гора, а не да го попречува“, се наведува во документот.
Сепак, хрватската страна смета дека Подгорица мора да преземе конкретни чекори за решавање на прашањата што произлегуваат од учеството на црногорските сили во воените операции против Хрватска во 1991 и 1992 година.
Меѓу најчувствителните барања е обесштетувањето на хрватските државјани кои биле затворени во логорот Морињ, во близина на Котор.
Според хрватскиот документ, повеќе од 300 хрватски државјани биле држени во логорот од октомври 1991 до август 1992 година, во периодот на нападите врз дубровничкиот регион од страна на српските и црногорските сили.
Загреб бара и трајно зачувување на спомен-плочата поставена на местото на поранешниот логор, како дел од одбележувањето на страдањата на затворениците.
Името на базен во Котор стана дипломатско прашање
Меѓу барањата што ги поставува Хрватска е и преименувањето на градскиот базен во Котор, кој го носеше името на поранешниот ватерполо репрезентативец Зоран Гопчевиќ.
Според хрватската страна, Гопчевиќ бил чувар во логорот Морињ во 1991 и 1992 година, поради што Загреб смета дека јавен спортски објект не треба да го носи неговото име.
Прашањето предизвика политички несогласувања во Црна Гора, каде што дел од јавноста го смета Гопчевиќ за значајна личност во историјата на ватерполото.
Хрватска бара и дополнителни напори за кривично гонење на одговорните за воени злосторства, како и продолжување на разговорите за дефинитивно утврдување на меѓудржавната граница.
Две преговарачки поглавја во фокусот
Спорните прашања, според Пленковиќ, се поврзани со две области од пристапните преговори.
Првата е поглавјето 23, кое се однесува на правосудството и основните права, вклучително и владеењето на правото и справувањето со наследството од воените злосторства.
Втората е поглавјето 31, кое ја опфаќа надворешната, безбедносната и одбранбената политика.
Хрватска, како полноправна членка на Европската Унија од 2013 година, има можност да влијае врз одлуките за напредокот на кандидатите, бидејќи затворањето на преговарачките поглавја бара согласност од земјите членки.
Иако Загреб досега не го блокирал напредокот на Црна Гора, најновите пораки покажуваат дека нерешените билатерални прашања би можеле да станат значајна пречка во завршната фаза од преговорите.
Црна Гора најнапредна во регионот, но без гарантиран датум за членство
Црна Гора досега привремено затвори 21 од вкупно 33 преговарачки поглавја, со што е најнапредната земја кандидат во актуелниот процес на проширување на Европската Унија.
Подгорица има амбиција да ги заврши преговорите навреме за да стане членка до 2028 година.
Сепак, пристапувањето не зависи само од спроведувањето на реформите и усогласувањето со европското законодавство, туку и од политичката согласност на сите земји членки.
Со најновите барања на Загреб, Црна Гора се соочува со дополнителен дипломатски предизвик: да го зачува темпото на преговорите, а истовремено да најде решенија за прашањата што со децении ги оптоваруваат односите со Хрватска.
За Европската Унија, која настојува да го забрза проширувањето кон Западен Балкан, случајот претставува уште еден тест за тоа колку билатералните спорови можат да влијаат врз пристапниот процес.
Иако Хрватска официјално тврди дека не сака да ја блокира Црна Гора, пораката од Загреб е јасна: напредокот во реформите нема нужно да биде доволен за затворање на преговорите доколку не се постигне напредок и во спорните прашања меѓу двете држави.