Крајнодесничарската Алтернатива за Германија (АфД) освои околу 44 отсто од гласовите на покраинските избори во Саксонија-Анхалт, повеќе од двојно од резултатот пред пет години, но според првичните проекции нема доволно пратеници за самостојно да формира влада.
Резултатот претставува најголемиот изборен успех на АфД на покраинско ниво и силен политички потрес за германските традиционални партии, особено за Христијанско-демократската унија (ЦДУ), која изгуби повеќе од половина од својата поддршка.
Според проекциите на АРД и ЗДФ, АфД освојува околу 44 отсто, наспроти 20,8 отсто во 2021 година.
ЦДУ падна на околу 17,5 до 17,8 отсто, од 37,1 отсто на претходните избори.
Тоа би бил најлошиот резултат на ЦДУ на покраински избори во Саксонија-Анхалт.
АфД прва, но без партнер за влада
Според проекциите, АфД би имала 39 пратеници, додека ЦДУ би освоила 16 места.
Левица, Социјалдемократската партија (СПД) и Зелените би имале по осум пратеници.
Сојузот Сара Вагенкнехт (БСВ) се движи околу изборниот праг од пет отсто и, доколку влезе во парламентот, би можел да освои четири места.
Слободните демократи (ФДП), со околу 2,5 отсто, остануваат надвор од парламентот.
АфД е убедливо најголемата партија, но проблемот за неа е што ниту една од останатите парламентарни партии не сака коалиција.
Без партнер, патот на АфД до функцијата премиер останува блокиран.
Зигмунд: Имаме мандат да владееме
Кандидатот на АфД за премиер Улрих Зигмунд го прогласи резултатот за јасен мандат за преземање на власта.
„Секако дека ова е мандат за формирање влада“, рече Зигмунд, додавајќи дека неговата партија со месеци подготвувала тим за евентуално преземање на покраинската влада.
Копретседателката на АфД Алис Вајдел исто така оцени дека гласачите ѝ дале на партијата „јасен мандат за владеење“.
Другиот копретседател, Тино Хрупала, отиде чекор понатаму и изјави дека Зигмунд ќе биде новиот премиер на Саксонија-Анхалт, посочувајќи ја и можноста за малцинска влада.
Но за тоа би била потребна барем индиректна поддршка од други партии.
ЦДУ загуби половина од гласачите
Најголемиот губитник на изборите е ЦДУ.
Премиерот Свен Шулце призна дека резултатот претставува пораз.
„Ова е пораз за нас“, рече Шулце, истовремено отфрлајќи соработка со АфД.
По резултатот, дел од покраинската организација на ЦДУ веќе побара негова оставка од партиската функција.
Пратеничката Ева Фојснер и младинската организација на ЦДУ во Саксонија-Анхалт побараа промена на раководството.
Дополнителен притисок создаде изјавата на заменик-претседателот на пратеничката група на Унијата во Бундестагот, Сеп Милер.
„Ние немаме мандат за формирање влада. Тој сега е кај АфД“, рече Милер.
Како да се формира влада без АфД?
Резултатот отвора политичка равенка која може да биде потешка од самите избори.
ЦДУ на национално ниво има политика на таканаречен „заштитен ѕид“, со кој ја исклучува коалициската соработка со АфД.
Но партијата истовремено формално ја исклучува и коалицијата со Левица.
Со новата распределба на силите, токму поддршката од Левица би можела да стане неопходна доколку ЦДУ сака да состави мнозинство кое ќе ја остави АфД во опозиција.
Такви модели на политичка соработка веќе се појавија во источните германски покраини по растот на АфД.
Резултатот во Саксонија-Анхалт затоа дополнително го зголемува притисокот врз ЦДУ да одлучи колку долго може да ги одржува постојните политички црвени линии.
Рекордна излезност
Изборите мобилизираа значително повеќе гласачи отколку пред пет години.
Излезноста се проценува меѓу 76,9 и 78,1 отсто, во споредба со 60,3 отсто во 2021 година.
Право на глас имаа околу 1,7 милиони луѓе.
Високата излезност дополнително ја засилува политичката тежина на резултатот на АфД.
Што би направила АфД ако дојде на власт?
АфД во кампањата претстави десет мерки кои сака да ги спроведе доколку ја преземе покраинската влада.
Меѓу нив се повеќе депортации, задолжителна работа за барателите на азил, посебни паралелки за деца на баратели на азил и намалување на финансирањето за политички фондации и програми за поддршка на демократијата.
Партијата предлага и раскинување на договорите за јавниот радиодифузен сервис.
Во училиштата сака задолжително истакнување на германското црно-црвено-златно знаме, додека знамињата со виножито би биле забранети.
Предвидени се и доброволни граѓански патроли и поголема можност родителите да избираат домашно наместо училишно образование.
Дел од овие мерки, особено во миграциската политика, би можеле да се судрат со федералните закони.
Тест за цела Германија
Изборите во Саксонија-Анхалт го надминуваат значењето на една германска покраина.
АфД веќе беше најсилна партија во Тирингија во 2024 година, но сегашниот резултат покажува уште поголема концентрација на поддршка за крајната десница во источна Германија.
Особено чувствително е што покраинската служба за заштита на Уставот ја класифицира АфД во Саксонија-Анхалт како докажано десноекстремистичка.
За останатите партии затоа следува политички тест: дали можат да формираат функционална влада против партија која освоила убедливо најмногу гласови.
Новиот парламент треба да ја одржи конститутивната седница најдоцна до 6 октомври.
Дотогаш главното прашање повеќе нема да биде кој победил на изборите – тоа е АфД – туку кој може да собере доволно гласови за да владее.