Средбата на министрите за надворешни работи Тимчо Муцунски и Велислава Петрова-Чамова во Софија претставува позитивен чекор кон обновување на политичкиот дијалог, иако позициите на двете држави за европската интеграција на Северна Македонија остануваат значително оддалечени, оцени директорот на Македонскиот центар за меѓународна соработка (МЦМС), Александар Кржаловски.
Во изјава за ТВ21, Кржаловски рече дека самото одржување разговори на високо ниво може да создаде нова динамика во односите меѓу Скопје и Софија.
Според него, суштинското прашање не се само уставните измени, туку и другите обврски од договорите со Бугарија, чие различно толкување би можело да предизвика дополнителни блокади во пристапниот процес.
Пет дополнителни прашања што можат да отворат нови спорови
Кржаловски смета дека македонската страна треба да добие појаснувања за начинот на кој Софија ги толкува обврските што произлегуваат од договорената рамка.
„Верувам дека се споделиле загриженостите, особено од наша страна, дека толкувањата на некои од одредбите кои се определени како обврска, особено тие надвор од уставните измени, можат да донесат нови блокади“, рече Кржаловски.
Тој посочи дека, покрај внесувањето на Бугарите во Уставот, постојат и други прашања поврзани со работата на Заедничката историска комисија, историските архиви и спроведувањето на билатералните договори.
Според неговата оценка, најмалку пет дополнителни елементи би можеле да станат предмет на различни толкувања меѓу двете држави..
Софија не дава гаранции за идни блокади
По средбата во четвртокот, Муцунски изјави дека разговорите биле конструктивни, но дека не е постигнат напредок во надминувањето на суштинските разлики.
Македонскиот министер ја посочи недовербата како една од главните пречки за придвижување на процесот.
Тој нагласи дека Македонија низ годините се соочувала со последователни билатерални барања и дека прашањата поврзани со јазикот, идентитетот, историјата и културата не треба да го оптоваруваат европскиот пат.
Бугарската министерка Петрова-Чамова, пак, изјави дека ниту една земја членка не може да даде гаранции за сите идни одлуки во пристапниот процес.
Таа повтори дека Софија го поддржува членството на Северна Македонија во ЕУ, но очекува исполнување на обврските преземени во 2022 година.
На средбата побарала и информации за временската рамка во која Скопје планира да ги спроведе уставните измени.
Ќе се врати ли предлогот за уставни измени со одложено дејство?
Кржаловски очекува разговорите меѓу двете земји да се интензивираат и повторно да се отвори прашањето за можен компромис околу уставните измени.
„Очекувам дека во идниов период ќе има многу поинтензивни контакти и разговори за надминување на блокадата“, рече тој.
Според Кржаловски, еден од можните предлози што би можеле повторно да се разгледуваат се уставните измени со одложено дејство.
Таквото решение би значело уставните измени да бидат усвоени, но нивната примена да започне подоцна, според условите што би биле договорени.
Сепак, бугарската министерка во петокот пред парламентот во Софија изјави дека Бугарија не прифаќа уставни измени со одложено дејство и нема да преговара за промена на условите од 2022 година.
Оваа позиција покажува дека засега нема согласност за таков компромис.
Потребно ли е посредништво од Брисел?
Кржаловски смета дека во натамошните разговори би било корисно да учествуваат и претставници на Европската Унија.
Таков формат претходно побара и премиерот Христијан Мицкоски, кој инсистира на поголема предвидливост на пристапниот процес и гаранции дека исполнувањето на сегашните услови нема да биде проследено со нови билатерални барања.
Кржаловски, сепак, изрази сомневање дека Софија би прифатила вакво посредништво.
По средбата со бугарската министерка, Муцунски разговараше и со еврокомесарката за проширување Марта Кос за билатералните односи, реформската агенда и можностите за придвижување на пристапниот процес.
Според македонскиот министер, во Европската комисија постои интерес за напредок на евроинтеграциите, но позицијата на Владата за потребата од дополнителни гаранции останува непроменета.
Дијалогот продолжува, решението останува неизвесно
Северна Македонија ја одржа првата меѓувладина конференција со ЕУ во јули 2022 година, но за преминување кон следната фаза од преговорите треба да ги усвои уставните измени за внесување на бугарската заедница.
Владата во Скопје бара гаранции дека по исполнувањето на оваа обврска нема да следуваат нови блокади поврзани со билатералните прашања.
Бугарија, пак, инсистира договорената рамка да се спроведе без дополнително преговарање.
Во такви околности, обновувањето на разговорите може да придонесе за подобра комуникација, но засега нема најавен договор што би ја отстранил блокадата на македонскиот европски пат.