Соединетите Американски Држави ризикуваат да ја повторуваат својата најскапа стратегиска грешка: уверувањето дека супериорното оружје, технологијата и воената сила се доволни за постигнување трајни политички резултати, предупредува пензионираниот адмирал Вилијам Мекрејвен во анализа за „Форин аферс“.
Мекрејвен, кој командуваше со американската Команда за специјални операции од 2011 до 2014 година, смета дека војната против Иран е најнов пример за преценувањето на можностите на воената моќ.
Според неговата оценка, администрацијата на претседателот Доналд Трамп ја започнала војната на 28 февруари без доволно јасно дефинирани политички цели, кои потоа се менувале од соборување на иранскиот режим и запирање на нуклеарната програма до повторно отворање на Ормускиот Теснец.
Мекрејвен тврди дека овие промени ја покажуваат разликата меѓу способноста на армијата да уништи воени цели и способноста на државата да постигне посакуван политички исход.
Неговата анализа претставува стратегиска оценка заснована врз четиридецениско воено искуство, а не официјален став на американската војска.
Лекцијата од Виетнам: Воените победи не се доволни
За да го објасни проблемот, Мекрејвен се навраќа на разговор од април 1975 година меѓу американскиот полковник Хари Самерс и негов северновиетнамски колега.
Самерс забележал дека северновиетнамската армија никогаш не ги поразила американските сили на бојното поле.
Одговорот на виетнамскиот офицер бил дека тоа можеби е точно, но е ирелевантно.
За Мекрејвен, овој разговор ја содржи суштината на стратегискиот неуспех во Виетнам: американската армија можела да победува во поединечни судири, а сепак да ја загуби војната.
Наместо да ги преиспита политичките цели, Вашингтон со години одговарал на неуспесите со испраќање дополнителни војници, оружје и финансиски средства.
Истата логика, според него, подоцна се повторила во Авганистан и Ирак.
Зошто Заливската војна беше поинаква
Мекрејвен ја издвојува војната за ослободување на Кувајт во 1991 година како пример за успешно усогласување на воените и политичките цели.
Администрацијата на претседателот Џорџ Буш Постариот претходно обезбедила меѓународна поддршка, изградила широка коалиција и дефинирала ограничена цел: протерување на ирачката армија од Кувајт.
Во коалицијата учествувале 36 земји, со вкупно околу 750.000 војници, вклучително и 540.000 Американци.
По 43 дена воздушни операции и околу 100 часа копнена офанзива, ирачките сили биле протерани од Кувајт, а американските трупи почнале да се повлекуваат.
Според Мекрејвен, пресудна не била само воената надмоќ, туку комбинацијата од меѓународен легитимитет, јасни цели, коалициска поддршка и ограничено времетраење на операцијата.
Но токму успехот на оваа војна, оценува тој, создал нов проблем.
Брзата победа и напредната воена технологија го зајакнале уверувањето дека САД можат да постигнат речиси каков било политички резултат со употреба на сила.
Ирак и Авганистан: Тактички успеси, стратегиски неуспеси
Во Авганистан, според Мекрејвен, првичните воени успеси постепено преминале во долготрајна противбунтовничка операција и обид за изградба на државни институции.
Политичките цели се менувале, додека талибанците продолжиле да се борат на терен што го познавале и каде што имале сопствени извори на поддршка.
Поранешниот адмирал признава дека и самиот, како командант во Авганистан, верувал дека повеќе војници, оружје и пари можат да решат проблеми што во суштина биле политички.
Слична грешка, според него, била направена и во Ирак во 2003 година.
Војната започнала врз основа на погрешни разузнавачки информации за оружје за масовно уништување, а целите постепено се прошириле од соборување на Садам Хусеин до изградба на западен модел на демократија.
Мекрејвен оценува дека резултатите биле ограничени во споредба со човечките, финансиските и политичките трошоци.
Иран: Војна со променливи цели
Мекрејвен смета дека војната против Иран ги повторува грешките од претходните американски интервенции.
Според неговата анализа, Вашингтон не изградил широка меѓународна коалиција пред почетокот на американско-израелските напади на 28 февруари, ниту успеал јасно да го дефинира конечниот политички резултат што сака да го постигне.
Тој ја критикува администрацијата и поради тоа што, според него, не ги предупредила сојузниците за претстојната воена операција, вклучително и арапските држави во регионот.
Особено значајна грешка, според Мекрејвен, било потценувањето на географската положба на Иран.
Ормускиот Теснец, преку кој се одвива значителен дел од светската трговија со нафта, му овозможува на Техеран да врши притисок врз меѓународната економија дури и кога се соочува со технолошки супериорен противник.
Мекрејвен оценува дека затворањето на теснецот, кое следувало по почетокот на војната, го претворило повторното отворање на поморскиот премин во една од главните американски цели.
Според него, Иран има и друга стратегиска предност: неговите сили се борат за зачувување на сопствената територија и политички систем, додека американската страна би морала да преземе многу посложена операција доколку сака да постигне промена на режимот.
Поранешниот адмирал смета дека само воздушни напади не можат да обезбедат таков исход.
Вештачката интелигенција може да создаде опасно чувство на непобедливост
Посебно предупредување во анализата се однесува на развојот на вештачката интелигенција, беспилотните системи и современото прецизно оружје.
Мекрејвен признава дека новите технологии значително ја подобруваат способноста на армиите да собираат информации, да идентификуваат цели и да изведуваат операции.
Но предупредува дека технолошката предност може да создаде погрешно уверување дека традиционалните ограничувања на војувањето повеќе не важат.
Според него, вештачката интелигенција може да го забрза носењето тактички одлуки, но не може да ја надомести погрешната политичка стратегија.
Технологијата останува средство за остварување на целите, а не замена за нивното дефинирање.
Опасност од претседателска моќ без противтежа
Мекрејвен предупредува и на концентрацијата на политичката моќ во рацете на американскиот претседател.
Според него, растечката персонализација на власта го зголемува ризикот претседателските советници да бидат избирани според личната лојалност, наместо според професионалната независност.
Тој ги критикува кадровските промени во американското воено раководство под министерот за одбрана Пит Хегсет, оценувајќи дека отстранувањето високи офицери може да ја намали подготвеноста на воените команданти отворено да ги предупредуваат политичките лидери за ризиците од воена интервенција.
Според Мекрејвен, претседателот мора да добива независни и професионални проценки, особено кога тие се спротивни на неговите очекувања.
Без таков систем на советување, воената надмоќ може да се претвори во извор на погрешни политички одлуки.
### Шест ограничувања што не може да ги надмине ниту најсилната армија
Во завршниот дел од анализата, поранешниот американски командант идентификува шест фактори што ја ограничуваат секоја воена сила: легитимитетот на војната, географијата, решителноста на противникот, подготвеноста за копнено ангажирање, времето и квалитетот на политичкото и военото раководство.
Тој смета дека без јасна морална и политичка основа е тешко да се изградат меѓународни коалиции, да се задржи поддршката на јавноста и да се одржи мотивацијата на војниците.
Географијата останува пресудна и во ерата на беспилотни летала и прецизно оружје, додека противникот што се бори за опстанок може да издржи и против технолошки посилна армија.
Времето е дополнително ограничување за демократските држави, бидејќи долготрајните војни бараат постојана политичка и јавна поддршка.
Мекрејвен заклучува дека најважната задача на раководството не е само да обезбеди воена победа, туку да процени дали војната има остварлива политичка цел и дали цената на нејзиното постигнување е оправдана.
Неговото централно предупредување е дека дури и најмоќната армија во светот не може да ја надомести погрешната стратегија.