Од Радовиш до Марибор, преку студиите во Белград и искуството со комунистичкиот систем, Ванчо Тегов изградил професионален и политички живот во Словенија. Во интервју за Инбокс7, тој зборува за причините поради кои ја напуштил Македонија, предрасудите кон доселениците и неискористените можности за соработка меѓу двете држави.
Разговараше: Сељадин Џезаири
Ванчо Тегов го напуштил родниот Радовиш во потрага по образование и поинаква општествена средина. По студиите по политички науки во Белград, неговиот животен пат го одвел во Словенија, каде што започнал од нула, се вклучил во стопанството, а подоцна и во политичкиот живот.
Своето заминување го поврзува со искуствата од комунистичкиот период. Се сеќава како, само две недели откако започнал да работи во Општинскиот комитет на Сојузот на комунистите на Македонија, бил повикан на разговор поради својот изглед. За него, тој настан бил пресвртница. Одлучил да замине што подалеку од средината во која, како што вели, идеолошката подобност имала поголема тежина од личните способности.
Во Словенија, сепак, не го чекал лесен почеток. Морал да најде работа, да се приспособи на новата средина и да се соочи со политичките и општествените ограничувања што постоеле и таму.
Тегов, кој во интервјуто зборува и за својата поврзаност со партијата на Јанез Јанша, смета дека интеграцијата во словенечкото општество бара познавање на јазикот, прифаќање на локалната култура и подготвеност за промена.
Неговите ставови за Македонија се подеднакво остри. Тој оценува дека земјата не го искористува доволно потенцијалот за соработка со Словенија и дека добрите политички односи не се преточуваат во конкретни економски резултати. „Македонија ги има сите можности да го подобри тоа, но Словенија не може сама да гради еднонасочен автопат“, вели Тегов.
Во интервјуто за Инбокс7, тој зборува за сопствениот идентитет, животот меѓу две држави, предрасудите кон луѓето од поранешна Југославија и за потребата Македонија да го промени пристапот кон европската соработка.
Инбокс7: Родени сте во Македонија, студиите ги завршивте во Белград на Факултетот за политички науки, а живеете во Словенија. Кој е всушност Ванчо Тегов?
Ванчо Тегов: Сето тоа е точно. По средното образование, поточно по завршувањето на општата гимназија во мојот роден град Радовиш, во југоисточна Македонија, која вие денес ја нарекувате Северна Македонија, заминав на студии по тогаш многу популарните политички науки, за да ги остварам своите соништа и да се запишам на меѓународни односи.
Моето потекло од татковата страна е од Егејска Македонија, додека мајка ми е вардарска Македонка, а јас сум Македонец на квадрат. Ванчо Тегов од А до Ш. И мојот живот е токму таков, содржи сè од А до Ш.
Името Ванчо претставува нешто што животот може да ти го понуди, но и нешто што самиот мораш да го направиш. Јас направив сè што можеше да се направи, и тоа за многу кратко време. Времето за моите одлуки беше кратко, но нивната реализација сè уште трае, од 1985 година. Долго, доволно долго и, секако, според моите мерила, успешно.
Инбокс7: Како дојде до преселбата во Словенија? Зарем во вашата татковина немаше место за дипломиран политиколог?
Ванчо Тегов: Тоа беше очекувано и планирано, особено имајќи ја предвид состојбата во Македонија во тоа време. Времињата беа тешки, комунистички, а таква беше и Македонија.
По завршувањето на факултетот можеби имав одредени желби за работа и живот во Македонија, но една ситуација ги забрза моите одлуки и стана приоритет.
Во октомври 1984 година станав приправник во Општинскиот комитет на СКМ (Партијата). По само 14 дена веќе бев повикан „на рапорт“ кај секретарот, и тоа поради мојот изглед. Ме прашаа зошто не се бричам, бидејќи куќата, односно установата во која работам, има одреден углед, а мојот надворешен изглед ја нарушува, односно ја посрамотува таа слика.
Во моите мисли сè беше завршено. Единствено што ми преостануваше беше да ја организирам воената служба така што ќе заминам што подалеку од климата и атмосферата во Македонија.
Дури и таму, во воениот отсек, имаше анегдоти. Кога отидов да побарам распоред, односно повик за служење воен рок, реков дека имам една желба. Службеникот веднаш ме прекина, мислејќи дека сакам да бидам што поблиску, на пример во Скопје или Штип. „Тоа ќе биде тешко“, ми рече потсмешливо.
Кога му кажав дека сакам да одам што подалеку, без оглед на родот на војската, успеав да издејствувам Марибор. Сè што следуваше оттогаш е веќе моја лична историја и сегашност.
Инбокс7: Како успеавте да се интегрирате во словенечкото општество? Претпоставувам дека почнавте од нула. И како станавте политички активни?
Ванчо Тегов: Секако, од нула и од ништо. Од самиот почеток. Најпрво требаше да запознаам вистински луѓе и да ја добијам првата работа, без чекање и избирање. Социјалната сигурност беше приоритет.
По задоволувањето на таа основна потреба и по периодот на барање на сопствениот пат, во 1989 година повторно се запишав на студии, овојпат на Вишата правна школа, каде што ги завршив сите обврски пред дипломирањето.
Неколку години по моето доаѓање ги запознав пипалата на Партијата и нејзините структури. При моето конкурирање за работно место во една институција што одговараше на моето образование и на целите што си ги имав поставено, останав со празни раце. Тоа не ми даваше мир, па отидов директно во кадровската служба да прашам зошто по два месеца сè уште немам никаков одговор. Наместо одговор, од една љубезна и скромна госпоѓа добив сожалување и зборови што никогаш не ги заборавив: „Сине, знаеш, те стигна, те следи ‘карактеристиката’.“
Или, поинаку кажано, стануваше збор за моја наводна неприлагоденост и несоодветност за тоа работно место, пред сè од идеолошки причини. Тоа беше мојот втор прекин со општеството и со околностите што, неколку години подоцна, влијаеја врз мојот политички ангажман, односно врз тоа да станам политички активен.
Инбокс7: Дали во словенечкото општество постојат предрасуди кон странците?
Ванчо Тегов: Постојат. Особено ако им дадете повод. Повод за предрасуди понекогаш создава и самата личност што е изложена на нив.
Многупати, особено во времето на поранешната држава, поради јазичната неприлагоденост и убедувањето дека официјалниот јазик е ист за сите, луѓето остануваа на другата страна од културата и јазикот, односно од јазикот и менталитетот на средината во која живееја.
Тоа е основната грешка на секој дојденец, на секој што одлучил да живее во Словенија.
Морам да признаам дека јас лично немав такви проблеми со предрасудите. Доколку и имало нешто слично, тоа било минорно.
Единствено, пред да станам постојан жител со сите словенечки документи, поради моето добро познавање на словенечкиот јазик, понекогаш морав да докажувам дека документите навистина се мои, без оглед на кириличното писмо на нив, и дека јас сум вистинскиот носител на документите што гласат на мое име.
И денес има многу луѓе со потекло од другите делови на поранешната држава кои се соочуваат со проблеми на сегрегација врз основа на потеклото. Иако, честопати, и самите се издвојуваат и се делат од другите, делумно и поради сопствената неприлагоденост.
Најголемата пречка е јазичната и културната неподготвеност, а втората е тоа што не ја прекинале сопствената „ментална“ папочна врвца со минатото.
За жал, за ваквите предрасуди најчесто се „заслужни“ самите тие.
По осамостојувањето конечно го најдов своето место, работејќи повеќе од 15 години во стопанството и постигнувајќи резултати соодветни на вложеното знаење и труд.
Мојата работа беше мојата легитимација, а не моето име и презиме или потеклото.
Инбокс7: Во времето на поранешната држава, Словенија за нас беше Запад. Каде е таа денес во однос на останатиот дел што некогаш се нарекуваше Југославија, особено во однос на Македонија?
Ванчо Тегов: Токму така. Едно од оправдувањата за моето доаѓање, покрај идеолошките причини, беше токму оддалечувањето од Балканот, од ориенталниот начин на однесување и навиките.
Кога ја донесував конечната одлука, размислував само за тоа што всушност сакам: да останам во Македонија и да бидам на 600–700 километри од Истанбул или да заминам таму каде што местото на мојот иден живот ќе биде на 600–700 километри од Минхен. Преовлада втората опција.
Поставив и уште еден услов. Местото каде што ќе живеам да ми овозможува пристап до универзитет, театар и традиционален градски центар со граѓански дух. Сето тоа го најдов.
Денес Словенија е подеднакво оддалечена и од едното и од другото, од она што некогаш се нарекуваше Југославија. Но дека неколкудецениското заедничко живеење во државна творба што го промовираше „братството“ оставило траги, повеќе од јасно е.
Проблемот е што искористувањето на тие предности е многу слабо или недоволно. На начелно ниво сè е во ред, но во практиката состојбата е поинаква, односно еднонасочна.
Македонија ги има сите можности да го подобри тоа, но Словенија не може сама да гради „еднонасочен“ автопат. За таа двонасочност потребно е да се направи многу повеќе отколку само да се увезуваат ајвар или гравче тавче. Можеби помладите генерации ќе успеат да направат нешто повеќе.
Политичката клима секогаш е добра, но реализацијата, делумно и поради сопствената, со ништо оправдана инфериорност, е лошо поставена и прилично неуспешна.
Инбокс7: Со оглед на тоа што ѝ припаѓате на партијата на Јанез Јанша, која е на власт, каква е соработката меѓу двете држави и што може секоја од нив да направи за таа да биде уште подобра?
Ванчо Тегов: Можеби нескромно, но сепак вистинито, соработката секогаш добива нов поттик во периодите кога во Словенија има десничарска влада, како што е случајот и сега.
Така беше и овојпат, и сигурен сум дека така и ќе продолжи. И министерот за надворешни работи, кој е мој добар, односно одличен познаник и пријател, смета дека може да се направи значително повеќе.
Единствено, пречките што Македонија сама си ги поставува мора и сама да ги отстрани. Треба да ги прочисти своите „ментални“ бели дробови за да може полесно да дише. Патот нагоре и патот напред, и со помош на Словенија, е можен и отворен. Но, потребно е да се избере вистинската насока.