Хрватска очекува Црна Гора да ги исполни нејзините барања за решавање на отворените билатерални прашања пред да ги заврши преговорите за членство во Европската Унија, изјави Ванда Бабиќ Галиќ, специјална советничка на хрватскиот министер за надворешни работи.
На регионалната конференција „Пленум 2026“ во Подгорица, посветена на европската иднина на Западен Балкан, таа ги отфрли обвинувањата дека Загреб ја блокира Црна Гора, но потврди дека исполнувањето на хрватските барања е услов за завршување на пристапните преговори.
„Ме растажува кога се споменува дека Хрватска ја блокира Црна Гора. Хрватска не ја блокира Црна Гора, ниту ја уценува. Таа многу јасно, транспарентно и навреме кажа што очекува и бара од Црна Гора“, изјави Бабиќ Галиќ.
Таа оцени дека Подгорица има историска можност за членство во ЕУ и дека Хрватска ѝ подава пријателска рака.
Сепак, предупреди дека црногорските власти мора побрзо да ги решаваат преостанатите прашања.
„Хрватска ја забрзува Црна Гора, но Црна Гора се движи со брзина на полжав, а треба да лета, со оглед на тоа што очекува да ги затвори поглавјата до крајот на оваа година“, рече таа.
Осум хрватски барања на патот кон ЕУ
Хрватска ја поврзува својата поддршка за завршување на пристапните преговори со решавањето на осум билатерални прашања.
Две од нив добија делумно решение во октомври: спорот околу името на базенот во Котор и поставувањето спомен-плоча во поранешниот логор Морињ, поврзан со војните од 1990-тите години.
Бабиќ Галиќ оцени дека овие прашања засега се решени „на хартија“.
Меѓу преостанатите отворени прашања се утврдувањето на судбината на исчезнатите лица од војните во 1990-тите, обесштетувањето на поранешните затвореници од логорот Морињ, процесирањето на воените злосторства, имотните права на хрватските семејства, разграничувањето и сопственоста на школскиот едреник „Јадран“.
Според советничката, решавањето на прашањата за исчезнатите лица и воените злосторства бара повеќе време, а Хрватска е подготвена да помогне.
За имотните спорови, таа порача дека не е во согласност со европските вредности некому да му се одземе земјиште и да се избрише од катастарот.
Загреб го условува поглавјето 31 со договор за границата
Една од главните точки на несогласување е разграничувањето на подрачјето на Превлака, на влезот во Бококоторскиот Залив.
Според Бабиќ Галиќ, хрватската страна смета дека копнената граница е одамна утврдена, додека поморската граница останува отворено прашање.
Таа изјави дека Загреб сега инсистира на формален договор за копнената граница како услов за затворање на поглавјето 31, кое се однесува на заедничката надворешна, безбедносна и одбранбена политика на ЕУ.
„Црна Гора направи проблем од нешто што не беше проблем“, рече Бабиќ Галиќ, додавајќи дека наредните два месеца ќе покажат дали Подгорица е подготвена за договор.
Последната средба на комисиите за разграничување, според неа, се одржала во 2015 година, а нов состанок се очекува во текот на ноември.
Хрватската претставничка предупреди дека Подгорица не треба да се обидува да го заобиколи Загреб во преговарачкиот процес, бидејќи Хрватска е полноправна членка на Европската Унија.
„Ние сме ваши пријатели. Затоа не треба да ја сметате Хрватска за некој што блокира, туку треба повеќе да ја слушате и да не се обидувате да ја заобиколите“, рече Бабиќ Галиќ.
Црна Гора верува дека може да стане членка во 2028 година
Главниот преговарач на Црна Гора со ЕУ, Предраг Зеновиќ, избегна директно да ги коментира разговорите со Хрватска, наведувајќи дека нема мандат за тоа прашање.
Тој нагласи дека е важно двете земји да најдат заеднички решенија преку надлежните комисии и институции.
„Верувам дека Црна Гора до 2028 година ќе биде членка на Европската Унија, со сите работи на кои треба да продолжиме да работиме и кои треба да ги поправиме“, изјави Зеновиќ.
Според него, Подгорица ги исполнила сите 98 завршни мерила во рамките на 33 преговарачки поглавја, а во последниот извештај на Европската комисија добила вкупна оценка за подготвеност од 3,98.
Зеновиќ смета дека членството во ЕУ треба да биде продолжение на реформите, а не нивен крај.
Поранешна вицепремиерка: Билатералните спорови не смеат да го запрат членството
Поранешната црногорска вицепремиерка и членка на советодавната група БиЕПАГ, Јована Маровиќ, оцени дека земјата има можност да ги затвори сите преговарачки поглавја до крајот на 2026 година и да го потпише пристапниот договор во јуни 2027 година.
Сепак, предупреди дека нерешените прашања со Хрватска можат да го загрозат тој план.
„Се поставува прашањето колку Хрватска ќе инсистира сите отворени прашања да бидат решени во наредниот месец и половина“, рече Маровиќ.
Таа побара поактивен пристап од црногорската страна, но и поголема флексибилност од Загреб.
Според неа, дел од билатералните спорови би можеле да се решаваат според однапред утврдени рокови, вклучително и по пристапувањето на Црна Гора во Унијата.
Маровиќ го оспори поврзувањето на поглавјето 31 со билатералниот граничен спор, посочувајќи дека Црна Гора добила највисока оценка за ова поглавје во извештајот на Европската комисија.
„Сите прашања мора да се решат, но не на штета на преговарачкиот процес“, порача таа.
Предупредување за можни ограничувања на правата на новите членки
Маровиќ предупреди и на предложените заштитни механизми што би можеле да се применуваат за идните членки на ЕУ.
Според нејзиното толкување на документите на Европската комисија, одредени механизми би можеле да важат до 15 години, со потенцијални последици врз учеството на новите членки во одлучувањето.
Таа оцени дека таквите решенија носат ризик од создавање членки со различен степен на права.
Овие оценки се став на Маровиќ, а не потврдена одлука на Европската Унија за ограничување на правата на Црна Гора.
Маровиќ предупреди и дека ратификацијата на пристапниот договор во сите членки на ЕУ може да потрае повеќе од две години.
Европската интеграција не е само затворање поглавја
На конференцијата беше отворено и прашањето за суштинските демократски реформи во Црна Гора.
Пратеникот на опозициската Демократска партија на социјалистите, Иван Вуковиќ, рече дека постои разлика меѓу формалниот напредок во европските интеграции и реалната политичка состојба во земјата.
Тој ја потврди подготвеноста на опозицијата да ги поддржи стратешките одлуки неопходни за пристапувањето во ЕУ.
Директорката на Центарот за граѓанско образование, Далиборка Уљаревиќ, предупреди дека членството не смее да биде награда за политичките елити, туку потврда за демократски и институционални промени.
„ЕУ не смее да биде награда за политичките структури за водење преговори, туку потврда дека општеството станало подемократско, институциите попрофесионални, а граѓаните послободни и побезбедни“, рече Уљаревиќ.
Таа нагласи дека геополитичката важност на Западен Балкан не може да ја замени демократизацијата.
Конференцијата „Пленум 2026“ ја организираа Центарот за граѓанско образование, Регионалната академија за развој на демократијата од Нови Сад, Факултетот за политички науки во Сараево и Европскиот фонд за Балканот.
Изјавите на хрватските и црногорските претставници покажуваат дека, и покрај напредокот во преговорите со ЕУ, билатералните спорови остануваат значаен фактор во завршната фаза на пристапниот процес.
За Подгорица, целта е членство во 2028 година. За Загреб, според јавно изнесената позиција, претходно мора да бидат исполнети барањата за решавање на отворените прашања.