Крајнодесничарската Алтернатива за Германија (АфД) освои историска победа на изборите во источната покраина Саксонија-Анхалт со 43,8 отсто од гласовите, но остана три пратенички места под апсолутното мнозинство, отворајќи политичка криза што може да има последици и врз владата на канцеларот Фридрих Мерц.
Според прелиминарните резултати, АфД треба да има 39 од вкупно 83 места во покраинскиот парламент, додека за мнозинство се потребни 42.
Христијанско-демократската унија (ЦДУ) на Мерц падна на 17,2 отсто, речиси преполовувајќи ја поддршката.
Мерц резултатот го нарече „длабоко шокантен“ и призна дека ЦДУ го претрпела својот најтежок изборен пораз „во години, ако не и во децении“.
Тој рече дека владата не може едноставно да продолжи како ништо да не се случило и повика на „темелни реформи“.
АфД бара право да формира влада
Лидерот на АфД во Саксонија-Анхалт, Улрих Зигмунд, рече дека партијата добила „јасен мандат да владее“.
И поразениот покраински премиер од ЦДУ, Свен Шулце, призна дека мандатот за формирање влада сега политички ѝ припаѓа на АфД.
Но главната пречка е таканаречениот „огнен ѕид“ – долгогодишното одбивање на останатите германски партии да соработуваат со АфД.
Заменик-претседателката на пратеничката група на АфД, Беатрикс фон Шторх, ги повика другите партии да влезат во разговори.
„Не можете да кажете дека не го прифаќате гласот на народот“, рече таа.
Таа предупреди дека продолжувањето на изолацијата на АфД може да доведе до политички хаос или нови избори.
Германија пред историски преседан
Доколку АфД успее да формира влада, тоа би било првпат крајнодесничарска партија да преземе контрола врз една германска покраина по Втората светска војна.
Владеењето на покраинско ниво носи значителни овластувања, меѓу другото во полицијата, образованието и локалната администрација.
АфД во Саксонија-Анхалт е класифицирана од германската домашна разузнавачка служба како десноекстремистичка организација, оценка што партијата ја отфрла.
Меѓу најконтроверзните предлози на АфД се построги политики кон мигрантите, создавање специјални одделенија за деца бегалци и посебна единица за пронаоѓање и депортирање мигранти кои немаат право да останат во земјата.
Можна малцинска влада
Еден од можните исходи е АфД да формира малцинска влада со индиректна поддршка од други партии или поединечни пратеници.
Како потенцијален фактор се споменува левичарско-популистичката партија БСВ, која треба да освои пет мандати и која исто така застапува построг став кон миграцијата и поддржува обновување на увозот на руски гас.
Зигмунд рече дека разговори со други политички сили започнале уште во изборната ноќ.
Теоретски е можна и малцинска влада предводена од ЦДУ, но таквиот исход во моментов изгледа многу потешко остварлив.
Доколку не се најде парламентарно решение, нови избори остануваат уште една можност.
Победата има национално значење
Саксонија-Анхалт има околу 2,1 милиони жители, но резултатот далеку го надминува регионалното значење.
АфД веќе води во дел од националните анкети пред ЦДУ и Социјалдемократската партија, а нејзината најсилна база останува во источна Германија.
Партијата победи и на изборите во соседна Тирингија во 2024 година, но тогаш не успеа да формира влада поради одбивањето на останатите партии да соработуваат со неа.
Мерц предупреди дека претстојните избори во Мекленбург-Западна Померанија и Берлин сега добиваат уште поголемо политичко значење.
Трамп ја поздрави победата, Туск остро реагираше
Резултатот предизвика реакции и надвор од Германија.
Американскиот претседател Доналд Трамп објави фотографија од изборната проекција на својата мрежа Truth Social.
Рускиот претседателски пратеник Кирил Дмитриев потоа ја поздрави победата на АфД како „историска“.
Дмитриев претходно ја опиша АфД како партија на „надеж, разум и соработка“.
Пред минатогодишните сојузни избори, и американскиот потпретседател Џеј Ди Венс изрази поддршка за партијата, што во Германија беше критикувано како мешање во внатрешната политика.
Полскиот премиер Доналд Туск реагираше сосема спротивно.
Тој рече дека во Полска „само идиоти и предавници можат да се радуваат на триумфот на АфД“.
Политички земјотрес за Мерц
Победата на АфД ја става владата на Мерц под дополнителен притисок во период на слаб економски раст, дебати за миграцијата и растечко незадоволство од традиционалните партии.
Клучното прашање сега е дали останатите партии ќе продолжат со целосна изолација на АфД, дури и кога таа освојува над 40 отсто од гласовите.
Доколку тој модел почне да се распаѓа, изборите во Саксонија-Анхалт би можеле да претставуваат пресвртница не само за германската политика, туку и за односот на европските конзервативни партии кон радикалната десница.