По два дена тешки преговори меѓу Русија и Украина во Абу Даби, американскиот посредник Џаред Кушнер излезе со порака што може да го промени форматот на мировниот процес: Европејците мора да седнат на преговарачката маса.
Вашингтон сака нивно учество во следната рунда за да се разговара и за идната европска безбедност, вклучително и за односите со НАТО, објави „Политико“. Но таквото проширување на форматот сè уште зависи од согласноста на рускиот претседател Владимир Путин.
За европските влади, кои со месеци предупредуваат дека одлуките за нивната безбедност не смеат да се носат без нив, тоа отвора можност за директно влијание. Истовремено, ги изложува на преговори во кои Москва сака да го постави прашањето за поширокиот безбедносен поредок на континентот.
Од конструктивен почеток до потежок втор ден
Преговорите не донесоа пробив за завршување на војната. Според „Политико“, првиот ден траел четири и пол часа и бил опишуван како конструктивен. Вториот завршил по околу два часа, со повоздржани оценки за разговорите.
Кушнер признал дека меѓу страните нема доверба и дека дискусиите биле тешки.
Најконкретниот најавен резултат е голема размена на воени заробеници, која американскиот посредник ја претставил како потенцијално најголема од почетокот на руската инвазија во 2022 година.
Но конечните бројки не биле договорени. Според Кушнер, за реализацијата била потребна и согласност од Путин.
За заробениците и нивните семејства, размената би имала непосредно значење. За дипломатскиот процес, таа би била ограничен напредок додека најтешките политички прашања остануваат отворени.
Москва, па средба со Зеленски во Даблин
Според најавениот распоред, Кушнер и американскиот посредник Стив Виткоф на 12 ноември треба да разговараат со Путин во Москва, а потоа да се сретнат со украинскиот претседател Володимир Зеленски во Даблин.
Покрај размената на заробеници, американската делегација планира да побара руска согласност за вклучување на европските претставници во следните разговори.
Кушнер оценил дека нивното присуство би овозможило поголем напредок. Тој навел дека Вашингтон повеќепати ѝ ја пренел оваа позиција на руската страна.
Украинската делегација, пак, сака што поскоро да се утврди датум за нова рунда, во услови на засилени руски удари врз енергетската инфраструктура и приближување на зимата.
Територијата останува најтешкото прашање
Во Абу Даби биле отворени сите главни спорни теми, вклучително и контролата врз украинските територии.
Кушнер го издвоил територијалното прашање како најтешко за разрешување. Според „Политико“, американски претставници приватно зборуваат за одредена флексибилност кај двете страни, но не се објавени конкретни отстапки.
Зеленски инсистира дека за судбината на украинската територија треба да се разговара на ниво на лидери. Таква средба засега останува далеку од договорена.
Украинските преговарачи оцениле дека руската делегација имала ограничен простор за постигнување договор поради строгите инструкции од Москва.
Европа треба да избере кој ќе зборува
Дури и ако Русија прифати европско учество, следува прашањето кого Европа ќе испрати и со каков мандат.
На маргините на разговорите во Абу Даби биле присутни претставници на Европската комисија, Европскиот совет, НАТО, Велика Британија, Франција, Германија и Италија.
Според „Политико“, Зеленски сака Европа да избере еден претставник до крајот на ноември и бара Украина да биде консултирана за изборот.
Заедничкиот претставник би требало да настапува во име на држави и институции со различни надлежности и безбедносни интереси. Затоа, изборот на име е само дел од задачата; подеднакво важно е какви позиции ќе биде овластен да застапува.
Гаранции за Украина и пошироки разговори за НАТО
Американски претставници сакаат да ја разгледаат можноста Украина да добие договор за колективна одбрана сличен на моделот на НАТО, при што и самата Алијанса би можела да има улога на гарант, наведува „Политико“.
Тоа е идеја што се разгледува, а не договорена гаранција.
Европските влади, според извештајот, се подготвени паралелно да разговараат за пошироката континентална безбедност. Но не сакаат да се обврзат на промени во таа рамка пред да биде постигнат мир во Украина.
Кушнер го опишал американскиот пристап како обид сите прашања да се разгледуваат заедно, додека спроведувањето на повоените безбедносни аранжмани би следувало по согласност за териториите и другите спорни теми.
Поканата не гарантира влијание
Во европските престолнини постои и сомнеж дека Москва го користи процесот за да создаде впечаток на подготвеност за мир.
Анонимен германски функционер запознаен со разговорите за „Политико“ го опишал процесот како можна руска стапица. Тоа е процена на еден извор, а не заеднички европски став.
За Европа, предизвикот е двоен: да обезбеди место на масата и да изгради доволно усогласена позиција за навистина да влијае врз исходот. Првиот тест е руската согласност за нејзино учество. Следниот е дали разговорите за европската безбедност ќе помогнат да се запре војната или ќе отворат дополнителни условувања пред мирот.