Вкупно 2.158 амандмани се поднесени за измените на Законот за јавни набавки, откако претседателката Гордана Сиљановска-Давкова одби да го потпише указот за нивно прогласување, предупредувајќи дека една од одредбите отвора можност за неограничено продолжување на мандатите на членовите на телото што одлучува по жалбите во постапките за јавни набавки.
Собранието треба повторно да го разгледува законот на пленарната седница закажана за вторник, 10 ноември, во фаза на трето читање.
Според информациите што ги пренесе МИА, владејачкото мнозинство поднело еден амандман со кој предлага целосно бришење на членот 13, поради кој претседателката го вратила законот во Собранието.
Најголемиот дел од преостанатите амандмани се поднесени од опозицискиот СДСМ.
Спор околу мандатите на Комисијата за жалби
Причината за претседателското вето е промената на начинот на именување на претседателот и членовите на Државната комисија за жалби по јавни набавки.
Според досегашното законско решение, тие се именуваат за период од пет години, со право на уште еден избор.
Тоа значи дека едно лице може да ја извршува функцијата најмногу два мандата, односно десет години.
Меѓутоа, со измените усвоени на 26 октомври, формулацијата „со право на уште еден избор“ се заменува со „со право на повторно именување“.
Според претседателката, оваа промена не определува колку пати едно лице може повторно да биде именувано во Комисијата.
Во дописот до претседателот на Собранието, Африм Гаши, испратен на 2 ноември, Сиљановска-Давкова оценила дека новата формулација е правно непрецизна и отвора простор за произволно толкување.
Таа предупредила дека таквото решение може да овозможи неограничен број мандати.
Ризик од концентрација на моќ
Сиљановска-Давкова во образложението наведува дека одлуката за непотпишување на указот ја донела по внимателна анализа и консултации со правни експерти.
Таа се повикува и на принципите и препораките на Венецијанската комисија, оценувајќи дека законските решенија за именување на членовите во независните тела мора да обезбедат јасни ограничувања и заштита од концентрација на моќ.
Претседателката предупредува дека продолжувањето на мандатите без ограничување е особено чувствително кај институција што одлучува по жалби поврзани со трошењето значителни јавни средства.
Државната комисија за жалби по јавни набавки има важна улога во контролата на законитоста на постапките за јавни набавки и во заштитата на правата на економските оператори.
Нејзините одлуки можат да влијаат врз исходот на тендерските постапки и реализацијата на договорите финансирани од јавни средства.
Според Сиљановска-Давкова, токму затоа е неопходно да постојат јасни правила за именување и отчетност на членовите.
Таа навела дека би поддржала и решение со кое мандатот би бил ограничен на само пет години, без можност за реизбор.
Што предвидува собраниската процедура?
Според членот 75 од Уставот, претседателот на државата може да одлучи да не го потпише указот за прогласување закон и да го врати на повторно разгледување.
Собранието потоа повторно одлучува за законот.
Членот 183 од собранискиот Деловник предвидува повторното разгледување да се спроведе во фаза на трето читање, во рок од 30 дена од донесувањето на законот.
Во оваа фаза амандманите може да се однесуваат само на прашањата што биле предмет на укажувањата на претседателот.
Рокот за поднесување амандмани истече на 6 ноември.
Случајот го отвори и прашањето за независноста на институциите што го контролираат трошењето на јавните средства.
Спорната одредба се однесува на телото што одлучува по жалбите на компаниите кои учествуваат на тендери, поради што ограничувањето на мандатите има значење за независноста и отчетноста на неговите членови.
Европската комисија во Извештајот за Северна Македонија за 2026 година констатира дека нема напредок во областа на јавните набавки и укажува на потребата од зајакнување на институционалната рамка.
Повторното разгледување на законот ќе покаже дали пратениците ќе ги прифатат забелешките на претседателката и ќе го отстранат спорното решение.
Со предложеното бришење на членот 13, владејачкото мнозинство веќе најави подготвеност да отстапи од одредбата што го предизвика ветото. Конечната одлука останува на Собранието.