Премиерот Христијан Мицкоски во саботата ги бранеше измените на Законот за јавните набавки, тврдејќи дека адвокатски друштва и компании намерно предизвикуваат пропаѓање на тендерски постапки за да заработуваат од државните институции.
Изјавите на Мицкоски доаѓаат еден ден откако Собранието ги усвои законските измени, кои предизвикаа критики од опозициските партии, експертите и граѓанските организации поради зголемувањето на праговите за набавки без тендер, поскапувањето на жалбените постапки и укинувањето на одредени контролни механизми.
Со измените, прагот за директни набавки се зголемува од 5.000 на 10.000 евра, објави Скопје1.
„Ние имаме адвокатски друштва и компании коишто заработуваат на тоа што свесно се договараат и паѓаат јавни набавки. И тоа токму такви јавни набавки, за коишто сега прагот од 5.000 е зголемен“, рече Мицкоски.
Тој оцени дека измените ќе спречат институциите да плаќаат повеќе за тендерските и жалбените постапки отколку што изнесува вредноста на самите набавки.
„ДА ГО ВИДАМ ТОГАШ НЕКА ОБЖАЛУВА“
Како пример, премиерот посочи набавка на услуги за сервисирање прозорци во градинка, во вредност од 50.000 денари.
Според него, одредени субјекти намерно ја блокираат постапката, а потоа наплаќаат износи што ја надминуваат вредноста на самата набавка.
„Некој свесно го бутка тој тендер, а наплаќа многу повеќе од тие 50.000 денари во процедурата. Е, тоа не може веќе да се случува“, рече Мицкоски.
Премиерот го оправда и зголемувањето на надоместоците за поднесување жалби во постапките за јавни набавки.
„Или пак, ако сака, наместо досегашните 100 евра за жалба, ќе си плати многу повеќе, па да го видам тогаш нека обжалува“, изјави Мицкоски, пренесе „Независен весник“.
Запрашан дали повисоките прагови за директни набавки ќе овозможат однапред договорени зделки меѓу институциите и компаниите, Мицкоски ја отфрли таквата можност.
Тој рече дека законските процедури и механизмите за контрола не дозволуваат такви договори, но не наведе конкретни дополнителни механизми со кои измените ќе го спречат претходното договарање меѓу понудувачите.
КРИТИКИ ОД ЕКСПЕРТИТЕ И ОПОЗИЦИЈАТА
Мицкоски ги отфрли забелешките на експертите и невладините организации дека измените можат да ја намалат транспарентноста и да создадат дополнителни ризици од корупција.
„Јас точно знам кои се тие експерти и невладини коишто се обидуваат да креираат таква перцепција, но морам да кажам дека не се во право и дека имаме различни мислења“, рече премиерот.
Тој додаде дека законските измени биле консултирани со меѓународната заедница.
Поранешната претседателка на Државната комисија за спречување на корупцијата, Билјана Ивановска, претходно предупреди дека укинувањето на претходното мислење од Бирото за јавни набавки кај одредени постапки со преговарање без оглас отстранува важна институционална контролна точка.
Според Ивановска, објавувањето известување за доброволна претходна транспарентност не гарантира дека се исполнети законските услови за спроведување на таквите постапки.
Опозицискиот СДСМ, пак, во саботата соопшти дека измените овозможуваат набавки без тендер до 25.000 евра за стоки и до 120.000 евра за градежни работи.
Партијата предупреди дека повисоките надоместоци за жалби ќе го отежнат пристапот до правна заштита, особено за малите компании.
„Пораката на власта е јасна: функционерите полесно да договараат дилови во четири очи, фирмите потешко да се жалат“, соопшти СДСМ.
МИЦКОСКИ ПРИЗНА ГРЕШКА ЗА МАНДАТИТЕ НА КОМИСИЈАТА
Премиерот призна дека Владата направила грешка со првичното законско решение за повторно именување на членовите на Државната комисија за жалби по јавни набавки, без јасно ограничување на бројот на мандати.
„Тоа е наша грешка. Ние тоа го направивме затоа што, за жал, во државава немаме голем избор на експерти коишто се по јавни набавки“, рече Мицкоски.
Претседателката Гордана Сиљановска-Давкова претходно одби да го потпише указот за прогласување на законските измени, посочувајќи дека спорната одредба создава можност за неограничен број мандати и концентрација на моќта.
Собранието на 10 ноември усвои амандман со кој беше избришан спорниот член 13, а законските измени беа усвоени на 13 ноември.
ЦЕНАТА И КВАЛИТЕТОТ НА ЈАВНИТЕ НАБАВКИ
Со измените се предвидува и задолжителна примена на критериумот „најдобар однос помеѓу цената и квалитетот“ кај определени јавни набавки со вредност над 130.000 евра.
Ивановска го оцени ова решение како позитивен чекор, посочувајќи дека најниската набавна цена не секогаш значи и најниски вкупни трошоци.
Опозициската Левица, меѓутоа, предупреди дека критериумот за квалитет може да отвори простор за субјективно бодирање и фаворизирање понудувачи доколку не биде утврден преку прецизни и мерливи показатели.
Партијата се спротивстави и на воведувањето надоместок за пристап до податоците од Електронскиот систем за јавни набавки во формат погоден за машинска обработка, оценувајќи дека тоа ќе ја отежне независната контрола на трошењето на јавните средства.
Законските измени доаѓаат паралелно со подготовката на новиот Кривичен законик, со кој се предлага посебно кривично дело за злоупотреби при јавни набавки и договори за јавно-приватно партнерство, со максимална казна од 15 години затвор.