Северна Македонија бележи економски раст, но продолжува бавно да се приближува кон животниот стандард на Европската Унија, додека високата зависност од потрошувачката, кредитирањето и јавните расходи отвора прашања за долгорочната одржливост на економскиот модел.
Ова е една од главните оценки на Европската комисија во Извештајот за Северна Македонија за 2026 година, во кој земјата добива оценка за добро ниво на подготвеност за функционирање на пазарна економија, но само ограничен напредок во извештајниот период.
Реалниот бруто-домашен производ пораснал за 3,5 проценти во 2025 година, во споредба со растот од три проценти во 2024 година.
Во првата половина од 2026 година економијата продолжила да расте со просечна годишна стапка од 3,3 проценти.
Но Брисел предупредува дека зголемувањето на економската активност не е доволно поткрепено со продуктивност и структурни подобрувања.
Само три процентни поени поблиску до ЕУ за осум години
Еден од најважните показатели во извештајот е бавното приближување на доходот по жител кон европскиот просек.
Во 2017 година БДП по жител во Северна Македонија, изразен според паритетот на куповната моќ, изнесувал околу 40 проценти од просекот на Европската Унија.
Во 2025 година достигнал 43 проценти.
Тоа претставува напредок од само три процентни поени во период од осум години.
Податокот покажува дека позитивниот економски раст не е придружен со доволно брзо приближување кон нивото на економска развиеност на земјите членки на ЕУ.
Сепак, овој показател не е директна мерка за платите или расположливиот доход на граѓаните, туку за економското производство по жител, приспособено за разликите во цените меѓу земјите.
Кредитите и потрошувачката го движат растот
Европската комисија наведува дека растот во 2025 година бил поттикнат од домашната побарувачка, приватните инвестиции и потрошувачката на домаќинствата.
Зголемувањето на платите и пензиите, заедно со кредитната експанзија, придонеле за поголема потрошувачка.
Позитивни резултати биле забележани во градежништвото и информатичко-комуникацискиот сектор.
Градежната активност била поддржана и од забрзувањето на јавните инфраструктурни работи, додека дел од приватните инвестиции биле поттикнати од субвенционирани корпоративни кредити.
Сепак, Брисел предупредува дека растот во голема мера зависи од потрошувачката, кредитирањето и државно поддржаната побарувачка.
Според Комисијата, ваквата структура отвора прашања за долгорочната одржливост, бидејќи економскиот развој не се темели доволно на раст на продуктивноста.
Нето-странските инвестиции паднале од 6,6 на 1,5 проценти од БДП
Во извештајот се забележува значително намалување на нето-приливот на странски директни инвестиции.
Во 2024 година тие изнесувале 6,6 проценти од БДП, додека во 2025 година биле намалени на 1,5 проценти.
Европската комисија наведува дека падот главно се должи на значителни одливи по основ на меѓукомпаниско кредитирање, а не на намалување на новите инвестиции во производствени и други капацитети.
Ова е важна разлика за толкувањето на податоците.
Намалениот нето-прилив не значи дека сите категории странски инвестиции се намалиле во иста мера.
Сепак, пониските нето-приливи ја зголемуваат потребата од стабилни извори на финансирање на надворешните економски нерамнотежи.
Во 2025 година дефицитот на тековната сметка достигнал околу 4,4 проценти од БДП, наспроти 2,2 проценти во претходната година.
Нето-странските директни инвестиции покривале приближно половина од дефицитот на тековната сметка.
Буџетскиот дефицит останува висок
Европската комисија предупредува и на одложување на реформите во управувањето со јавните финансии.
Буџетскиот дефицит во 2025 година изнесувал четири проценти од БДП.
Според извештајот, Владата го одложила спроведувањето на фискалното правило со кое буџетскиот дефицит треба да биде ограничен на три проценти од БДП.
Наместо во 2027 година, примената на ова правило била поместена за 2028 година.
За истиот период е одложена и целосната примена на реформскиот Органски закон за буџети.
Европската комисија оценува дека доцнењето на интегрираниот систем за управување со јавните финансии дополнително го отежнува спроведувањето на фискалните реформи.
Капиталните расходи и натаму се соочуваат со слабости во планирањето и реализацијата, додека растот на тековните трошоци ја ограничува можноста за поефикасна распределба на јавните средства.
Комисијата бара посилна фискална дисциплина, подобро управување со јавните инвестиции и целосна независност на Фискалниот совет.
Платите и пензиите растат, но инфлацијата го намалува ефектот
Во извештајот се наведува дека номиналните плати пораснале за 9,6 проценти во 2025 година, наспроти 12,9 проценти во претходната година.
Истовремено, просечната годишна инфлација се зголемила од 3,5 проценти во 2024 на 4,1 проценти во 2025 година.
Растот на цените бил поттикнат од домашни и надворешни фактори, вклучувајќи ги трошоците за енергија и храна.
Иако повисоките плати и пензии ја зголемиле потрошувачката, инфлацијата продолжила да влијае врз куповната моќ на домаќинствата.
Брисел предупредува дека растот на јавните расходи треба да се усогласи со потребата за стабилни финансии.
Банкарскиот систем оценет како отпорен
За разлика од критиките во делот на јавните финансии, Европската комисија оценува дека банкарскиот сектор останал отпорен, и покрај силниот раст на кредитирањето.
Народната банка ја задржала внимателната монетарна политика и дополнително ја зајакнала рамката за управување со системските финансиски ризици.
Сепак, Комисијата бара понатамошно приближување на банкарската регулатива кон европските стандарди.
Извештајот е подготвен за периодот до 1 септември 2026 година и не ги опфаќа случувањата со „Алта банка“ во Србија и Северна Македонија од крајот на октомври и почетокот на ноември.
Поради тоа, оценката за отпорноста на банкарскиот сектор не треба да се толкува како посебна процена на случајот „Алта банка“.
Само 22 од 136 реформски чекори
Европската комисија наведува дека Северна Македонија до јуни 2026 година завршила 22 од вкупно 136 планирани чекори во рамките на Реформската агенда поврзана со Планот за раст на Западен Балкан.
До истиот период биле ослободени 142,1 милион евра, вклучувајќи го и предфинансирањето.
Реформите опфаќаат дигитална трансформација, финансиска контрола, подобрување на управувањето со државните претпријатија и квалитетот на образованието.
Брисел оценува дека спроведувањето на одредени реформски обврски останува ограничено.
Растот не е доволен без промена на економскиот модел
Севкупната оценка на Европската комисија не укажува на економска рецесија или општа финансиска нестабилност.
Напротив, земјата бележи раст, подобрување на дел од показателите на пазарот на трудот и отпорност на банкарскиот сектор.
Но документот предупредува дека постојниот економски модел не обезбедува доволно брзо приближување кон европскиот стандард.
Комисијата како приоритети ги издвојува подобрувањето на продуктивноста, фискалната консолидација, поефикасното управување со јавните инвестиции и намалувањето на структурните слабости на пазарот на трудот.
Главниот предизвик за Северна Македонија останува како позитивните стапки на економски раст да се претворат во побрзо и одржливо приближување кон нивото на развиеност на Европската Унија.