Премиерот Христијан Мицкоски во понеделникот ја отфрли можноста правосудниот испит целосно да се полага на албански јазик, најавувајќи комбиниран модел според кој теоретскиот дел би можел да се полага на јазикот на студирањето, додека практичниот дел, кој вклучува симулација на судски постапки, ќе остане на македонски јазик.
Изјавата доаѓа по предупредувањето на владиниот коалициски партнер ЗНАМ дека ќе ја напушти Владата доколку се дозволи правосудниот испит да се полага на друг јазик освен македонскиот, како и по реакциите на албанските политички партии, кои бараат доследна примена на јазичните права.
Според Мицкоски, решението што ќе биде доставено до Владата ќе содржи два дела. Првиот ќе им овозможи на кандидатите кои завршиле високо образование на албански, турски или англиски јазик да го полагаат соодветниот теоретски дел на јазикот на кој студирале.
Вториот дел, кој опфаќа симулација на судски процес во кривична и граѓанска постапка, ќе се полага на македонски јазик.
Премиерот рече дека македонскиот јазик треба да остане заеднички јазик во правосудниот систем, односно „лингва франка“, оценувајќи дека тоа е поврзано со владеењето на правото.
ЗНАМ се заканува со напуштање на Владата
Политичкиот спор се продлабочи откако лидерот на ЗНАМ и градоначалник на Куманово, Максим Димитриевски, најави дека неговата партија ќе ја напушти владината коалиција доколку биде прифатено решение што дозволува правосудниот испит да се полага на друг јазик освен македонскиот.
Димитриевски тврди дека проширувањето на употребата на албанскиот јазик во оваа област би отворило пошироки прашања за функционирањето на правосудниот систем.
Неговиот став предизвика реакции од албанските партии, вклучително и од владиниот партнер ВЛЕН.
Пратеникот Аднан Азизи порача дека за правата на Албанците одлучува ВЛЕН, а не ЗНАМ, додека други политички претставници од албанскиот блок го обвинија Димитриевски за политизирање на јазичното прашање.
Мицкоски не навлезе во посебна расправа за најавата на ЗНАМ за напуштање на Владата, оценувајќи дека со претставувањето на предложениот модел веќе дал одговор на ова прашање.
Алијансата за Албанците бара целосно полагање на албански
Алијансата за Албанците изрази разочарување од начинот на кој се решава барањето на студентите Албанци за полагање на правосудниот испит на нивниот мајчин јазик.
Партијата смета дека предложениот комбиниран модел не претставува целосно исполнување на барањето, бидејќи кандидатите и понатаму ќе мора дел од испитот да го полагаат на македонски.
Од Алијансата ја критикуваат и коалицијата ВЛЕН, оценувајќи дека ветувањата за решавање на прашањето сè уште не дале резултат што одговара на барањата на студентите.
Студентите од правните факултети на кои наставата се изведува на албански јазик претходно побараа можност целиот правосуден испит да го полагаат на албански. Тие веќе изразија незадоволство од комбинираното решение и ја оставија отворена можноста за нови протести.
Георгиевски со критики за ЗНАМ
Во расправата се вклучи и поранешниот премиер Љубчо Георгиевски, кој го критикуваше ЗНАМ поради неговиот став за правосудниот испит.
Георгиевски оцени дека партијата подолг период ја повторува истата политичка тема, наместо да понуди решенија за други општествени проблеми.
Тој во реакција на социјалните мрежи направи споредба со состојбата во Куманово, тврдејќи дека таму ретко може да се слушне македонска музика, додека ЗНАМ инсистира на заштита на македонскиот јазик при правосудниот испит.
Според Георгиевски, политичката расправа за јазикот на испитот непотребно се претвора во големо меѓуетничко прашање.
Министерството за правда и студентите со различни позиции
Бившиот Министер за правда Игор Филков претходно го бранеше ставот дека правосудниот испит треба да се полага на македонски јазик, повикувајќи се на уставната и законската рамка.
Од друга страна, во јавноста беше претставен комбиниран модел со кој дел од испитните содржини би биле достапни на јазикот на кој кандидатите го завршиле образованието.
Според објавените информации за предлогот, се разгледува можноста 12 теоретски испити да се полагаат и на албански јазик, додека две практични проверки, поврзани со симулација на судски постапки, би се одвивале на македонски.
Конечните правила, вклучително и начинот на организирање на испитот и евентуалната употреба на преведувачи, треба да се утврдат во формалното законско решение.
Министерството за правда најави и барање мислење од Венецијанската комисија за предложените измени.
Правно или политичко прашање?
Правосудниот испит е предуслов за пристап до повеќе правнички професии, поради што начинот на неговото полагање има значење за кандидатите што го завршиле образованието на различни наставни јазици.
Спорот отвора две одделни прашања: на кој јазик кандидатите имаат право да бидат испитувани и кои јазични правила важат при практичното работење во судските постапки.
Политичките партии засега даваат различни одговори.
ЗНАМ инсистира на македонскиот јазик, Алијансата за Албанците бара целосно полагање на албански, а Владата најавува комбиниран модел.
Иако премиерот го претстави предлогот како решение, неговата конечна содржина и правна примена ќе зависат од постапката за усвојување на измените.
Дотогаш останува отворено прашањето дали компромисот ќе биде прифатлив за студентите и за сите партнери во владината коалиција.