Новоизбраната бугарска претседателка Илијана Јотова ќе продолжи да инсистира на внесување на Бугарите во Уставот на Северна Македонија, а македонските власти не треба да очекуваат промена на досегашната позиција на Софија, оценува бугарскиот новинар и долгогодишен познавач на македонско-бугарските односи Костадин Филипов.
Во авторски текст објавен во бугарскиот весник „Труд“, под наслов „Софија испрати една лоша и една добра вест за Скопје“, Филипов ги анализира последиците од бугарските претседателски избори за односите меѓу двете земји.
Неговата анализа следува по победата на Јотова и нејзиниот потпретседателски кандидат Кирил Велчев на вториот круг од изборите, одржан на 1 ноември.
Според конечните резултати на бугарската Централна изборна комисија, Јотова и Велчев освоиле 57,57 отсто од гласовите, додека нивните противкандидати Андреј Ѓуров и Георги Кандев добиле 39,48 отсто. Излезноста изнесувала 28,67 отсто.
„Нема да им биде лесно на Мицкоски и Сиљановска-Давкова“
Филипов оценува дека изборот на Јотова претставува значаен политички сигнал за македонското раководство, бидејќи таа со години активно се занимава со прашањето за правата на лицата со бугарска национална свест во Северна Македонија.
„Сигурен сум дека и премиерот Христијан Мицкоски, и министерот за надворешни работи Тимчо Муцунски, а најмногу и пред сè Гордана Сиљановска-Давкова, имаат претстава со каков човек и државник ќе треба да работат и да се усогласуваат во иднина. Воопшто нема да им биде лесно, добро да го знаат тоа!“, пишува Филипов.
Според него, Јотова има непосредни сознанија за политичките и општествените состојби во Северна Македонија, повеќепати ја посетувала земјата и има воспоставено контакти со претставници на бугарската заедница.
Филипов смета дека новата претседателка нема потреба дополнително да се запознава со спорните прашања меѓу Софија и Скопје.
Тој го истакнува и нејзиниот став од предизборната кампања дека нема да отстапи од бугарските барања за уставните измени и внесувањето на Бугарите во македонскиот Устав.
Прашањето за уставните измени беше дел од телевизискиот дуел меѓу Јотова и нејзиниот противкандидат Андреј Ѓуров.
Според Филипов, двајцата кандидати покажале суштинска согласност околу бугарската позиција кон Северна Македонија, иако различно ги истакнувале заслугите за европскиот преговарачки предлог од јули 2022 година, познат како „францускиот предлог“.
Јотова, како што наведува авторот, инсистирала на доследно спроведување на бугарските барања, додека Ѓуров го нагласувал значењето на европската рамка за решавање на спорот.
Филипов забележува дека во Северна Македонија дебатата меѓу кандидатите предизвикала значително медиумско внимание. Сепак, тој смета дека односите со Македонија не биле одлучувачки фактор во бугарската изборна кампања. Според неговата оценка, домашните економски и политички прашања имале далеку поголемо значење за бугарските гласачи.
Ниската излезност и политичкиот легитимитет на Јотова
Филипов се осврнува и на коментарите во Северна Македонија за ниската излезност на бугарските претседателски избори. Тој забележува дека дел од македонските аналитичари го поставиле прашањето за политичкиот легитимитет на новата претседателка, имајќи предвид дека на гласањето учествувале помалку од една третина од избирачите.
Според конечните податоци, за Јотова и Велчев гласале 1.093.852 избирачи, додека за Ѓуров и Кандев 750.251. Филипов оценува дека дел од македонските коментатори би можеле да ја користат ниската излезност како аргумент за оспорување на политичката тежина на мандатот на Јотова.
Сепак, тој признава дека прашањето за излезноста било отворено и од бугарски аналитичари. Ниската излезност не ја доведува во прашање законитоста на изборот, но претставува тема на политичка дебата за јавната поддршка на новото државно раководство.
Иако предупредува дека новата претседателка ќе остане доследна на бугарските позиции, Филипов истовремено смета дека нејзиниот избор може да има и позитивни последици за билатералните односи. Според него, во политиката понекогаш е полесно да се соработува со личност чии ставови се јасни и познати отколку со политичар чии намери допрва треба да се проценуваат.
Во таа смисла, тој оценува дека Јотова е попредвидлив партнер за Скопје отколку што би биле Ѓуров и Кандев. Авторот го спомнува и поранешниот бугарски премиер Кирил Петков, оценувајќи дека дел од политичките кругови во Северна Македонија имале поинакви очекувања од неговиот пристап кон билатералните прашања.
Филипов смета дека новата претседателка и нејзиниот потпретседател ќе продолжат да ги застапуваат бугарските позиции во европските институции и во билатералните разговори.
Во завршниот дел од анализата, Филипов упатува и препорака до новоизбраните бугарски претседател и потпретседател. Тој бара во случаите што се однесуваат на наводно прекршување на правата на лицата со бугарска национална свест во Северна Македонија, бугарските институции внимателно да ги проверат сите околности пред да заземат официјална позиција. Според него, Софија и Скопје во изминатите децении не успеале да воспостават механизам преку кој ваквите прашања би се решавале без дополнителни политички тензии. Филипов оценува дека секој конкретен случај треба да биде разгледан врз основа на проверени информации, за да се избегне негово претворање во нов билатерален спор.