Собранието треба да организира надзорна расправа за преземањето на поранешната Стопанска банка Битола од страна на српската „Алта банка“, за да се утврди како било одобрено преземањето, какви проверки биле направени и дали институциите располагале со доволно информации за сопственичката структура, изјави економскиот новинар Мирче Јовановски во интервју за емисијата „Трилинг“.
Јовановски оцени дека случајот не треба да се сведе на секојдневни партиски обвинувања, туку да се разгледа преку институционален механизам во кој би учествувале претставници на Народната банка, други надлежни институции и независни експерти.
„Мислам дека не се решение овие политички, партиски соопштенија со коишто ние како медиуми сме преплавени секој ден. Надзорната расправа е тој контролен механизам што го има македонското Собрание“, изјави Јовановски.
Според него, расправата треба да одговори на неколку клучни прашања: како српската банка влегла на македонскиот пазар, кој ги проверувал нејзините сопственици и дали можеле да се предвидат ризиците поврзани со преземањето.
Прашања за проверката на крајниот сопственик
Јовановски ја проблематизираше проверката на сопственичката структура на српската „Алта банка“, која стана мнозински акционер во банката во Битола.
Според него, надлежните институции би требало да го имаат утврдено идентитетот на крајниот сопственик и да ги проверат законските услови поврзани со стекнувањето квалификувано учество во банка.
Тој го посочи Давор Мацура како главен сопственик на српската банка и претседател на Надзорниот одбор на банката во Битола, поставувајќи прашање за опфатот на проверките извршени пред преземањето.
„Малку е чудно Централната банка да не ја интересира кои се сопственици на Алта банка“, рече Јовановски.
Тој смета дека треба да се утврди и дали постоеле дополнителни околности што биле релевантни за одлуката за одобрување на преземањето.
Претходно пропадна обидот за преземање од Комерцијална банка
Јовановски потсети дека поранешната Стопанска банка Битола се соочувала со финансиски и управувачки проблеми и пред влезот на српскиот инвеститор.
Според него, Комерцијална банка претходно водела долги разговори за преземање на битолската банка, спровела анализи и доставила конкретна понуда.
Меѓутоа, акционерите на Стопанска банка Битола ја одбиле понудата.
Јовановски рече дека во јавноста постоеле шпекулации за можни политички влијанија или очекување поповолна понуда, но нагласи дека причините за одбивањето не му се познати.
По промената на власта следувала понудата од српската „Алта банка“, која на крајот станала мнозински сопственик.
Јовановски смета дека целата хронологија на преземањето треба да биде предмет на институционална проверка, особено поради последиците што сега ги чувствуваат клиентите.
Проблемот во Србија ја погоди банката во Битола
Економскиот новинар нагласи дека мора да се прави разлика меѓу состојбата на српската „Алта банка“ и македонската банка во Битола.
Според него, српската банка поседува 95,175 проценти од акциите на „Алта банка“ АД Битола, но станува збор за две одделни правни лица што работат во различни регулаторни системи.
Тој објасни дека воведувањето привремена администрација во македонската банка е последица на случувањата кај мнозинскиот сопственик во Србија, каде што на банката ѝ беше одземена дозволата за работа.
„Овој случај со Алта банка – Битола е специфичен случај. Веднаш треба да го издвоиме од сите досегашни случаи“, изјави Јовановски.
Според него, проблемот не произлегува од утврдена несолвентност или неликвидност на македонската банка.
Тој рече дека поранешни високи функционери на Народната банка, со кои разговарал, ја оцениле како оправдана брзата реакција на регулаторот за воспоставување контрола врз банката и спречување можен одлив на капитал.
Довербата во банкарскиот систем е најголемиот ризик
Јовановски предупреди дека случувањата околу „Алта банка“ можат да предизвикаат поширока недоверба во банкарскиот систем, без оглед на тоа што случајот се разликува од претходните банкарски скандали.
Тој потсети на аферите со штедилницата ТАТ и со Експорт-Импорт банка, кои во минатото предизвикаа сериозни финансиски последици и ја нарушија довербата на штедачите.
Според него, причините за тие случаи биле различни – од лошо управување и проблематични кредити до сомнежи за криминални активности и политички влијанија.
Тој предупреди дека не треба да се изедначуваат различните случаи, но дека нивната заедничка последица може да биде намалувањето на довербата во финансиските институции.
„Клучот е довербата, особено во банкарскиот систем“, рече Јовановски.
Продажбата е подобра опција од стечајот
Како најповолно решение за „Алта банка“ Битола, Јовановски ја посочи продажбата на соодветен нов инвеститор.
Според него, со промената на сопственикот и завршувањето на привремената администрација банката би можела да продолжи со редовно работење.
Сепак, тој изрази сомнеж дека продажбата може да се реализира за кратко време.
Потенцијалните купувачи, како што оцени, ќе мора внимателно да ги проверат финансиските извештаи, кредитното портфолио и другите ризици пред да донесат инвестициска одлука.
„Мислам дека е подобро доколку се најде соодветен квалитетен купувач за таа банка“, изјави Јовановски.
Гувернерот Трајко Славески претходно во петокот соопшти дека шест инвеститори покажале интерес за преземање на банката во Битола и дека веќе се одржани средби со заинтересирани домашни субјекти.
Народната банка тврди дека банката е ликвидна и високо капитализирана и дека привремените мерки се насочени кон заштита на клиентите.
Засега нема јавно објавен договор за продажба, ниту рок во кој би можела да се заврши постапката.
Јовановски смета дека, паралелно со напорите за стабилизирање на работењето, институциите треба да обезбедат целосна транспарентност за претходното преземање и за постапките што му претходеле.
Според него, само институционално утврдување на фактите може да даде одговор на прашањата што ги отвори случајот и да придонесе за зачувување на довербата во банкарскиот систем.