Ниту еден кандидат од албанска етничка припадност не е меѓу примените питомци на годинашниот конкурс на Воената академија „Генерал Михаило Апостолски“, што предизвика политички обвинувања меѓу опозициската Демократска унија за интеграција (ДУИ) и Министерството за одбрана околу примената на принципот на соодветна и правична застапеност.
ДУИ тврди дека ова е првпат од основањето на Академијата во 1995 година да нема примен ниту еден питомец Албанец, оценувајќи дека таквиот исход претставува сериозен неуспех на Владата и на албанската коалиција ВЛЕН.
Министерството за одбрана ги отфрли обвинувањата како неосновани и објави податоци од конкурсната постапка, според кои од вкупно 99 пријавени кандидати само двајца биле од албанска етничка припадност.
Едниот се откажал од понатамошната постапка, додека вториот се пласирал на 43. место на ранг-листата.
Од 99 кандидати, 95 Македонци и двајца Албанци
Според Министерството за одбрана, конкурсот за прием на 29 питомци бил отворен до 17 јуни 2026 година.
Од вкупно 99 пријавени, 95 кандидати се изјасниле како Македонци, двајца како Албанци, еден како Ром и еден како Влав.
Во процесот на селекција 46 кандидати ги исполниле пропишаните критериуми.
Меѓутоа, бидејќи биле предвидени само 29 места, приемот се вршел според ранг-листата на кандидатите.
Единствениот преостанат кандидат од албанска етничка припадност се нашол на 43. место, односно надвор од бројот на предвидени места.
Министерството нагласува дека конкурсот бил објавен на македонски и албански јазик, во дневни весници, на официјалната веб-страница и преку социјалните мрежи.
Според институцијата, прелиминарната и конечната ранг-листа се јавно достапни.
ДУИ: Нарушен е принципот на Охридскиот договор
ДУИ смета дека отсуството на примени питомци Албанци претставува проблем што ги надминува резултатите од еден конкурс.
Партијата ја обвини коалицијата ВЛЕН дека не успева да го обезбеди ветеното учество на Албанците во државните институции, особено во секторот за безбедност и одбрана.
Според ДУИ, одговорноста не е само кај албанските претставници во власта, туку и кај Владата во целина.
Од партијата оценуваат дека ваквите случаи го нарушуваат духот на Охридскиот рамковен договор и ја доведуваат во прашање доследната примена на принципот на соодветна и правична застапеност.
ДУИ смета дека застапеноста не смее да остане само декларативна политичка обврска, туку треба да се обезбеди и во практичното функционирање на институциите.
Тврдењето дека ова е прв ваков случај од 1995 година е изнесено од ДУИ, но не е поткрепено со објавена историска статистика за приемите на Академијата.
Министерството: Во Армијата ќе влезат најдобрите кандидати
Министерството за одбрана одговори дека правичната застапеност е важен принцип, но дека за негово остварување неопходно е припадниците на различните етнички заедници да се пријавуваат на конкурсите.
Институцијата наведува дека нема да отстапи од критериумите за прием на најдобро рангираните кандидати.
Според Министерството, конкурсот бил транспарентен и достапен за сите заинтересирани граѓани што ги исполнувале условите.
Одбранбените власти оценуваат дека политичките обвинувања без целосно претставување на податоците можат да ја зголемат меѓуетничката нетрпеливост.
Министерството повтори дека останува посветено на принципот на правична и соодветна застапеност, но и на професионалните стандарди за прием во Армијата.
Дебатата за правичната застапеност повторно се отвора
Спорот се случува во период кога прашањето за застапеноста на етничките заедници во институциите повторно е во фокусот на јавноста.
Европската комисија во Извештајот за Северна Македонија за 2026 година, објавен на 4 ноември, оцени дека меѓуетничките односи остануваат генерално стабилни, но дека постојат нерешени прашања во практичната примена на правата на заедниците.
Во извештајот се споменува и застојот во донесувањето на новиот закон за соодветна и правична застапеност, кој треба да воспостави нов механизам по укинувањето на „Балансерот“ од страна на Уставниот суд во 2024 година.
Законот сè уште не е усвоен поради недостиг од потребното Бадентерово мнозинство.
Случајот со Воената академија отвора и дополнителни прашања: зошто од вкупно 99 пријавени кандидати само двајца биле Албанци, какви активности преземаат институциите за привлекување кандидати од различните заедници и каква е етничката структура на питомците во претходните генерации.
Објавените податоци го објаснуваат исходот од годинашниот конкурс, но сами по себе не утврдуваат дали во постапката имало дискриминација или дали институциите презеле доволно мерки за поттикнување на поширока застапеност.
За таква процена се потребни податоци за претходните уписни генерации, критериумите за селекција и ефектите од мерките за информирање и привлекување кандидати од сите етнички заедници.