Гувернерот на Народната банка, Трајко Славески, изјави дека Стопанска банка Битола била пред пропаѓање пред да ја преземе српската „Алта банка“ и дека без новиот инвеститор македонската банка досега најверојатно немало да постои.
Во гостувањето во емисијата „Топ тема“ на телевизија Телма, Славески ја бранеше одлуката за одобрување на српскиот инвеститор, чија банкарска дозвола во меѓувреме беше одземена од Народната банка на Србија.
„Тоа беше многу проблематична банка. Беше на стаклени нозе“, изјави Славески, наведувајќи дека Стопанска банка Битола пет години била под засилен супервизорски надзор.
Според него, претходните акционери не можеле да организираат собрание, а банката се соочувала со сериозни проблеми во управувањето и сопственичката структура.
Гувернерот тврдеше дека без преземањето од страна на српската банка, постоел ризик да се активира Фондот за осигурување депозити, како во случајот со Еуростандард банка.
„Имаше сопственик на американската црна листа“
Славески изјави дека меѓу проблемите на Стопанска банка Битола бил и акционер што се наоѓал на американската листа на санкционирани лица.
Тој спомена и проблеми поврзани со ограничувањата за сопственост на акции и поседување акции преку други лица.
Гувернерот не го именуваше санкционираниот акционер во пренесениот дел од интервјуто.
Според Славески, за купување на банката претходно постоел интерес и од Комерцијална банка, но не бил постигнат договор со акционерите.
Тој додаде дека интерес покажала и банка од Унгарија, која по неколкумесечна анализа се откажала од преземањето.
Овие околности, според гувернерот, ја направиле српската „Алта банка“ практично решение за институција со ограничена перспектива за опстанок.
Тримесечна проверка и 30 потписи
Одговарајќи на прашањето како Народната банка ја проверила српската „Алта банка“, Славески рече дека постапката траела три месеци и дека во неа учествувале повеќе супервизорски служби.
Според него, централната банка писмено се обратила до Европската централна банка и до други регулаторни институции за да провери дали постојат отворени постапки или забелешки за групацијата.
Славески изјави дека добиените одговори не укажувале на пречки за одобрување на преземањето.
Како дополнителен аргумент ја наведе претходната согласност на европските регулатори за учество на „Алта групацијата“ во сопственоста на австриска банка.
Тој истакна дека конечната одлука била заснована на предлог на супервизорските служби и на супервизорскиот комитет.
„Има 30 потписи ставено за тоа“, рече Славески, додавајќи дека лично стои зад одлуката и е подготвен да ја брани.
„Не знам колкав процент има Мацура“
Особено внимание предизвика одговорот на гувернерот за Давор Мацура, бизнисменот поврзан со српската „Алта групација“.
На прашањето дали Народната банка ја проверувала неговата сопственичка улога и репутација, Славески изјави дека согласноста била издадена на „Алта банка“ АД Белград, а не на конкретно физичко лице.
„Не знам колкав процент е сопствеништвото и тоа не нè интересира“, рече гувернерот.
Тој додаде дека не може да знае дали зад Мацура стои друго лице и дека не сака да се меша во работите на друга држава.
Ваквото објаснување отвора прашање за обемот на проверката на сопственичката структура при одобрувањето квалификувано учество во македонска банка.
Разликата меѓу непосреден акционер и краен вистински сопственик е особено важна кај банкарските групации со повеќе поврзани правни лица.
Самата изјава на гувернерот не докажува дека законски задолжителните проверки биле изоставени, но создава потреба Народната банка да објасни кои податоци за сопственоста и поврзаните лица биле разгледувани во постапката.
Од банка пред пропаѓање до привремена администрација
На 31 октомври Народната банка на Србија ѝ ја одзеде дозволата за работа на „Алта банка“ АД Белград.
Ден подоцна, македонската Народна банка воведе привремена администрација во „Алта банка“ АД Битола, со образложение дека е потребно да се заштитат банката и нејзините депоненти од ризиците поврзани со мнозинскиот акционер.
Според Славески, битолската банка е ликвидна, високо капитализирана и ги исполнува супервизорските стандарди.
Сепак, за физичките лица беше воведен неделен лимит од 10.000 денари за користење средства преку платежните картички, додека експозитурите од 2 ноември привремено престанаа да работат со клиенти.
Привремената администрација е предвидена за период до три месеци, во кој управувањето го преземаат администратори назначени од Народната банка.
Мерката не значи дека македонската банка е во стечај или дека ѝ е одземена дозволата за работа.
Кој знаел за проблемите во Србија?
Изјавите на Славески доаѓаат во време кога се поставуваат прашања за процената на ризиците при преземањето на банката и за размената на информации меѓу македонските и српските супервизорски власти.
Народната банка на Србија соопшти дека одземањето на дозволата следувало по претходни мерки и влошување на финансиската состојба на српската банка.
Засега јавно не е утврдено кога македонскиот регулатор бил информиран за тие проблеми и дали претходно биле преземени дополнителни мерки за ограничување на ризиците во Битола.
Од друга страна, финансиските извештаи на македонската банка покажуваат дека таа во првите девет месеци од 2026 година остварила загуба од 48,64 милиони денари, иако располагала со значителни ликвидни средства и капитал.
Загубата не е доказ за неликвидност, но претставува показател што бара оценка за профитабилноста и долгорочната одржливост.
Славески рече дека службите на Народната банка веќе работат во битолската банка и изрази надеж дека состојбата ќе биде разрешена во краток рок.
За клиентите, меѓутоа, остануваат две непосредни прашања: кога повторно ќе можат целосно да располагаат со своите средства и кој ќе ја преземе банката доколку се реализира најавената продажба на акциите.
За регулаторот останува поширокото прашање: дали одобрувањето на инвеститор што требало да спаси банка пред пропаѓање било проследено со соодветна проверка на сопственичките и финансиските ризици.