Одлуката на еврокомесарката за проширување Марта Кос да ја откаже планираната посета на Србија поради величењето на Ратко Младиќ предизвика остра реакција од српскиот претседател Александар Вучиќ, дополнително заострувајќи ја полемиката меѓу Белград и Брисел околу односот кон военото минато.
Кос претходно соопшти дека Младиќ бил осуден за геноцид, злосторства против човештвото и воени злосторства и дека неговото враќање во Белград ја потсетува Европа на „најмрачните страници“ од нејзината понова историја.
„Величењето околу неговата смрт е неспоиво со вредностите врз кои е изграден патот кон ЕУ“, рече Кос.
Таа нагласи дека европскиот пат подразбира соочување со минатото, вистинско помирување и почитување на жртвите на воените злосторства.
„Вредностите врз кои се темели нашата заедничка иднина не се предмет на преговори“, порача Кос, објавувајќи дека во овој момент нема да ја реализира планираната посета на Србија.
Вучиќ: Нема Кос да ми кажува кој е злосторник
Вучиќ остро ја нападна одлуката на еврокомесарката, а српските медиуми во четвртокот масовно ги пренесоа неговите изјави.
„Нема Марта Кос да ми држи лекции за тоа кои се злосторници“, рече Вучиќ, според српските медиуми.
Тој ја обвини Кос дека со својата одлука ја понижува Србија и го оспори нејзиното толкување на настаните по смртта на Младиќ.
„Дали требаше да го забраниме погребот?“, праша Вучиќ, наведувајќи дека властите не можеле да им забранат на луѓето да присуствуваат на погребот или да искажат свои ставови.
Вучиќ оцени и дека европските претставници не разбираат колку, според него, српската јавност е незадоволна од начинот на кој се третира Србија.
Вулин: Младиќ повторно ги заштити Србите
Уште поостра реакција имаше Александар Вулин, поранешен вицепремиер и поранешен шеф на српската Безбедносно-информативна агенција.
„Генералот уште еднаш ги заштити Србите, овојпат од доаѓањето на Марта Кос“, изјави Вулин.
Тој ја нападна еврокомесарката поради нејзината одлука и рече дека таа не доаѓа во Белград бидејќи не ѝ се допаѓа односот на дел од Србите кон Младиќ.
Изјавите на Вулин претставуваат негов политички став. Младиќ беше правосилно осуден на доживотен затвор за геноцидот во Сребреница, злосторства против човештвото и воени злосторства, а пресудата беше потврдена во жалбена постапка во 2021 година.
Семејството го обвинува Хаг за несоодветно лекување
Паралелно со политичката полемика, семејството и адвокатите на Младиќ изнесоа сериозни обвинувања за неговиот медицински третман во притворот во Хаг.
Неговиот син Дарко Младиќ тврди дека татко му бил жртва на „несовесно лекување“, додека адвокатот Драган Иветиќ изјави дека семејството бара одговори и дека не ја добило целосната медицинска документација.
Овие тврдења се наводи на семејството и правниот тим и не претставуваат независно утврдена причина за смртта на Младиќ.
Српскиот министер за правда Ненад Вујиќ, пак, изјави дека казната престанува со смртта на осуденото лице и дека семејството и граѓаните имаат право да изразат пиетет.
Според извештаите на српските медиуми, семејството примило десетици илјади пораки, а се најавува присуство на луѓе од повеќе земји на настаните поврзани со погребот.
Од погреб до спор со ЕУ
Полемиката сега го надминува прашањето за самиот погреб.
За Кос, начинот на кој политичари и јавни личности го претставуваат Младиќ е прашање на европски вредности и помирување. За Вучиќ и дел од српските политичари, реакцијата од Брисел се претставува како мешање во начинот на кој Србија се однесува кон починатиот и неговото семејство.
Правниот статус на Младиќ, сепак, не е предмет на политичко толкување: тој почина како правосилно осуден на доживотен затвор за геноцид, злосторства против човештвото и воени злосторства.
Токму судирот меѓу тие правосилно утврдени факти и начинот на кој дел од политичката сцена го памети Младиќ сега прераснува во нов спор меѓу Србија и Европската Унија.