Косово повторно не успеа целосно да го конституира својот парламент во петокот, откако политичките партии не постигнаа договор за изборот на потпретседателите, продолжувајќи ја институционалната неизвесност во една од најмладите европски држави.
Спорот избувна откако пратениците на Движењето Самоопределување на Албин Курти не ја поддржаа Влора Читаку, кандидатка на опозициската Демократска партија на Косово (ПДК), за потпретседателка на Собранието.
ПДК потоа ја напушти седницата и најави дека ќе побара од Уставниот суд да утврди дали парламентарната процедура била прекршена.
И Демократскиот сојуз на Косово (ЛДК), друга голема опозициска партија, ја напушти салата, оспорувајќи го начинот на кој се водела постапката.
Ардиан Гола беше избран за еден од потпретседателите со 101 глас, но раководството на парламентот остана некомплетирано. Продолжението на седницата е закажано за 13 септември.
Зошто спорот е важен?
Косовскиот парламент има 120 пратеници, вклучително и 20 места гарантирани за немнозинските заедници. Неговото целосно конституирање е клучно за нормално функционирање на институциите по изборите.
Сегашниот спор на површина се однесува на потпретседателско место, но зад него стои подлабока борба за парламентарно влијание.
ПДК тврди дека како парламентарна група има право сама да го избере својот кандидат и дека другите партии не треба да условуваат кого ќе предложи.
Самоопределување, од друга страна, вели дека може да поддржи кандидат на ПДК, но не и Читаку.
Курти веќе гледа кон изборот на претседател
Најзначајната политичка порака по седницата дојде од Курти.
Тој повторно го повика лидерот на ПДК, Бедри Хамза, на разговори и јавно ја поврза сегашната блокада со идниот избор на претседател на Косово.
Неговата порака, во суштина, беше едноставна: на ПДК сега ѝ се потребни гласовите на Самоопределување за потпретседател, но во иднина на Самоопределување може да му бидат потребни гласовите на ПДК за претседател.
Тоа е важно бидејќи претседателот на Косово не се избира директно од граѓаните, туку од парламентот, а постапката бара поширока парламентарна поддршка од онаа што една голема партија обично може сама да ја обезбеди.
Затоа сегашниот судир може да биде и почеток на многу поголемо политичко преговарање.
Уставниот суд повторно може да стане арбитер
ПДК најави дека нема да продолжи со учество во конститутивните седници додека Уставниот суд не се произнесе за спорот.
ЛДК, исто така, ја остави отворена можноста да побара уставно толкување.
Тоа би можело дополнително да го одолжи процесот и повторно да го постави Уставниот суд во центарот на политичката криза.
Самоопределување, пак, тврди дека опозицијата ја блокира работата на институциите и ги повика ПДК и ЛДК да се вратат на продолжението на седницата.
Ризик од нови избори
Поширокиот контекст е поважен од самиот спор околу Читаку.
Косово во последните години минува низ периоди на силна политичка поларизација, додека истовремено се соочува со притисок да ги зајакне институциите, да ги продолжи реформите поврзани со европската интеграција и да управува со нерешените односи со Србија.
Продолжена парламентарна блокада би можела да го забави донесувањето закони и функционирањето на институциите.
Доколку партиите не успеат да најдат политички компромис, можноста за нови избори повторно би можела да стане дел од политичката агенда.
Затоа кризата околу едно потпретседателско место е само видливиот дел од проблемот. Вистинското прашање е дали главните косовски партии можат да постигнат минимален договор за функционирање на институциите – особено пред следната голема политичка битка, изборот на претседател на државата.