Администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп побарала од сојузниците во НАТО да се повлечат од Римскиот статут и да ја прекинат поддршката за Меѓународниот кривичен суд (МКС), како дел од кампања за ограничување на неговото функционирање, објави „Политико“, повикувајќи се на тројца дипломати од Алијансата.
Барањето, според извештајот, било изнесено на затворена средба на амбасадорите на 32-те членки на НАТО во Брисел во средината на јули.
Американскиот амбасадор во НАТО Метју Витакер побарал од сојузниците да помогнат во демонтирањето на институционалните капацитети на судот, а на крајот од обраќањето рекол: „Внимателно ќе следиме кој стои со Америка“, според дипломатите цитирани во извештајот.
Американската мисија во НАТО не одговорила на барањето за коментар.
Вашингтон бара повлекување од Римскиот статут
Паралелно со разговорот, американската делегација дистрибуирала документ во кој, според извештајот, се наведува дека САД „систематски ќе ги демонтираат капацитетите“ на МКС.
Од сојузниците било побарано да преземат чекори за повлекување од Римскиот статут – основачкиот договор на судот – да ја прекинат материјалната поддршка и јавно да го осудат она што Вашингтон го смета за пречекорување на надлежностите на МКС.
НАТО како организација не е страна во Римскиот статут. Од 32-те членки на Алијансата, сите освен САД и Турција се членки на МКС.
Тоа значи дека евентуално прифаќање на американското барање би барало поединечни политички и правни одлуки на европските сојузници.
Франција и Холандија одбиле
Барањето наишло на отпор уште на состанокот.
Франција и Холандија застанале во одбрана на МКС и ставиле до знаење дека немаат намера да го исполнат американското барање.
Француската страна подоцна нагласила дека нејзината поддршка за судот е „непоколеблива“, додека Холандија, каде што е седиштето на МКС, исто така ја потврдила поддршката за институцијата.
Според извештајот, Вашингтон го покренал прашањето и во билатерални разговори со европски држави.
Стејт департментот предупредил дека ќе го засили вниманието кон земјите кои продолжуваат да го поддржуваат судот и истовремено се потпираат на американска помош.
Зошто Вашингтон се судира со МКС?
САД не се членка на Меѓународниот кривичен суд и подолго време ја оспоруваат можноста судот да постапува во случаи што би можеле да опфатат американски државјани.
МКС во 2020 година отвори истрага за наводни злосторства извршени во Авганистан, вклучително и наводи поврзани со американски војници, иако тој дел од истрагата подоцна доби понизок приоритет.
Новиот судир е поврзан и со постапките на МКС против израелски функционери и налозите за апсење на израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху и поранешниот министер за одбрана Јоав Галант.
Американскиот државен секретар Марко Рубио во јули го обвини судот дека го поткопува американскиот суверенитет.
Вашингтон минатиот месец воведе и санкции против претставници на МКС, вклучително и претседателката на судот Томоко Акане.
МКС: Ќе продолжиме независно
Од Меѓународниот кривичен суд соопштија дека институцијата останува фокусирана на независно и непристрасно исполнување на својот мандат во согласност со Римскиот статут.
Судот порача дека ќе продолжи да функционира и покрај обидите за попречување на неговата работа.
Спорот дополнително ги оптоварува односите меѓу Вашингтон и европските сојузници во период кога веќе постојат несогласувања околу војната со Иран и други безбедносни и надворешнополитички прашања.
За европските членки на НАТО, американското барање отвора и поширока дилема – како да ја усогласат зависноста од САД во безбедноста со сопствената поддршка за меѓународните правни институции.