Германскиот канцелар Фридрих Мерц влегува во клучен политички викенд со растечки притисок во сопствениот конзервативен блок, откако изборните порази и рекордно ниската поддршка ги поттикнаа шпекулациите дали тој ќе може да остане на функцијата.
Во недела се одржуваат покраински избори во Мекленбург-Западна Померанија и Берлин, само две недели откако крајнодесничарската Алтернатива за Германија (АфД) постигна историски успех во Саксонија-Анхалт. Националните анкети во моментов ѝ даваат на АфД околу 27 до 29 отсто, наспроти 18 до 20 отсто за блокот ЦДУ/ЦСУ на Мерц.
Особено тежок тест е Мекленбург-Западна Померанија, каде ЦДУ во една од последните анкети е на само околу седум отсто. АфД е на околу 37 отсто, а СПД на 35 отсто.
Резултатите би можеле да го зголемат внатрепартискиот притисок врз Мерц, иако сами по себе не можат автоматски да доведат до негова смена.
Мерц останува во Берлин
Размерите на кризата станаа повидливи откако Мерц ја откажа планираната посета на Генералното собрание на Обединетите нации во Њујорк.
Германски владин извор изјави дека неговото присуство е потребно во Берлин. ЦДУ за недела свика специјален состанок на кој партиското раководство треба да разговара за изборните резултати и понатамошниот политички курс.
Мерц, сепак, јавно отфрла поврзување на својата политичка иднина со резултатите од поединечни покраински избори.
Тој изјави дека е избран за четиригодишен мандат и сака тој период да го искористи за спроведување на реформската агенда. Исто така рече дека не сака да користи гласање за доверба како средство за спроведување на својата политика.
Како воопшто може да биде сменет канцеларот?
Германскиот устав намерно поставува висока пречка за соборување на канцелар.
Бундестагот може да му изгласа конструктивна недоверба само ако истовремено постои парламентарно мнозинство за нов канцелар. Тоа значи дека незадоволството во ЦДУ само по себе не е доволно за принудна смена на Мерц.
Друга можност е самиот канцелар да побара гласање за доверба. Доколку го загуби, може да се отвори пат кон распуштање на Бундестагот и предвремени избори, но одлуката не е автоматска.
Таквото сценарио во моментов изгледа политички ризично за владејачките партии поради високата поддршка за АфД. Мерц веќе сигнализира дека не сака гласање за доверба.
Проблемот е и кој би го заменил
Дури и ако притисокот врз Мерц стане неодржлив, ЦДУ/ЦСУ нема очигледен наследник околу кој веднаш би можело да се создаде мнозинство.
Меѓу имињата што се споменуваат во германската политичка дебата се премиерот на Северна Рајна-Вестфалија Хендрик Вист и лидерот на баварската ЦСУ Маркус Зедер.
Но евентуален нов канцелар би морал да обезбеди парламентарно мнозинство, вклучително и поддршка од коалицискиот партнер СПД.
Зедер во меѓувреме јавно застана зад Мерц, а осум покраински премиери од конзервативниот блок во заедничка изјава повикаа на стабилност и политичко дејствување наместо на кадровски дебати.
АфД го менува политичкиот пејзаж
Подлабокиот проблем за германските конзервативци е растот на АфД.
Партијата веќе направи историски пробив во Саксонија-Анхалт, а анкетите покажуваат дека на национално ниво има значителна предност пред ЦДУ/ЦСУ.
Сепак, изборен успех на АфД не значи автоматски дека партијата ќе влезе во власта. ЦДУ и другите главни германски партии досега ја одржуваат политиката на т.н. „заштитен ѕид“, односно одбивање коалициска соработка со АфД.
Истовремено, притисокот врз Мерц го зголемуваат економските проблеми и трошоците за живот. Цената на бензинот Е10 неделава достигна рекордни нивоа од околу 2,30 евра за литар, а владата разгледува мерки за олеснување на товарот врз потрошувачите.
Затоа изборите во недела ќе бидат тест не само за Мерц, туку и за способноста на традиционалните германски партии да го запрат растот на АфД без да ја нарушат досегашната забрана за коалициска соработка со крајната десница.