Северна Македонија побара Европската унија или нејзини земји членки директно да бидат вклучени во идните разговори со Бугарија, со образложение дека меѓу Скопје и Софија постои длабока недоверба, но бугарското Министерство за надворешни работи одговори дека условите за продолжување на македонскиот европски пат се веќе утврдени.
Министерот за надворешни работи и надворешна трговија Тимчо Муцунски рече дека Скопје сака да продолжи кон Европската унија, но дека во евентуалните идни разговори со Софија сака присуство на трета страна.
„За нас е важно во сите разговори што ќе ги водиме со Бугарија во иднина да има и учество на ЕУ. Дали тоа ќе значи учество на одделни земји членки, дали ќе значи учество на европските институции, важно е да има барем уште една страна во овој процес, што ќе ни помогне да почнеме да градиме доверба“, рече Муцунски во интервју за МИА.
Тој се повика и на оценката на премиерот Христијан Мицкоски дека меѓу двете земји постои „фундаментална недоверба“.
Бугарското Министерство за надворешни работи реагираше истиот ден, нагласувајќи дека пристапувањето на Северна Македонија е европски процес.
„Процесот на пристапување на Република Северна Македонија кон Европската унија е европско прашање, кое треба да се разгледува во рамките на европските институции и во согласност со утврдените правила и процедури“, соопшти бугарското МНР.
Софија додаде дека останува отворена за конструктивен дијалог, но повтори дека очекува Северна Македонија да ги исполни преземените обврски и да ги направи потребните промени за да напредува кон членство.
Што всушност бара Скопје
Изјавата на Муцунски не значи барање за нов формален услов во преговарачката рамка, туку обид идните македонско-бугарски разговори да не се водат исклучиво билатерално.
Според неговата формулација, третата страна може да биде европска институција или една или повеќе земји членки.
Таквиот механизам, според Скопје, би требало да помогне во градењето доверба меѓу двете влади.
Муцунски рече и дека за време на Генералното собрание на Обединетите нации во Њујорк немало формални работни средби меѓу македонската и бугарската делегација.
Тој наведе дека неколкупати се сретнал со бугарската министерка за надворешни работи Велислава Петрова, но дека немале суштински работни разговори.
Софија: Прво исполнување на преземените обврски
Одговорот од Софија ја задржа досегашната бугарска позиција: прашањето повеќе не треба да се третира само како спор меѓу две соседни држави, бидејќи дел од преземените обврски на Северна Македонија се вградени во европската рамка.
„Добрососедските односи се суштински дел од процесот на пристапување кон ЕУ и неопходен услов за напредок кон членството во Унијата. Тие се и основна претпоставка за градење доверба“, соопшти бугарското МНР.
Софија додаде дека повеќе земји кандидати напредуваат во исполнувањето на обврските и дека истото го очекува од Северна Македонија.
Зад дипломатскиот јазик останува суштинското несогласување: Скопје бара поголема предвидливост и европско присуство во идните разговори, додека Софија инсистира на спроведување на веќе договореното.
Уставните измени остануваат клучната пречка
Северна Македонија формално ги отвори пристапните преговори со ЕУ со првата меѓувладина конференција на 19 јули 2022 година, по што Европската комисија го започна скринингот. Тој процес беше завршен во декември 2023 година.
Но отворањето на првиот преговарачки кластер останува поврзано со обврската за уставни измени.
Европската комисија во својот извештај за Северна Македонија за 2025 година повтори дека земјата се обврзала да ги направи релевантните уставни измени наведени во заклучоците на Советот од јули 2022 година, со кои во Уставот треба да бидат опфатени и граѓаните кои се дел од други народи, меѓу кои и Бугарите.
Тоа значи дека евентуалното вклучување на ЕУ како посредник или учесник во нови разговори со Софија само по себе не би ја отстранило постојната обврска за уставни измени.
Уште во 2022 година претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен порача во Скопје дека по уставните измени ќе следува наредната меѓувладина конференција без дополнителна политичка одлука. Таа тогаш нагласи и дека билатерални прашања како толкувањето на историјата не се услови во пристапните преговори.
Муцунски очекува нов сигнал од Брисел
Муцунски рече дека Скопје очекува Европската унија наскоро да го претстави своето гледиште за политиката на проширување во следниот период.
Според него, информациите со кои располага Владата се „доста оптимистични“, особено во однос на постепената интеграција на земјите кандидати.
Постепената интеграција би можела да им овозможи на кандидатите да добиваат дел од придобивките од членството пред формалното пристапување, но таа не ги заменува условите од преговарачката рамка.
Европската комисија и во последните оценки инсистира Северна Македонија паралелно да ги спроведува реформите во владеењето на правото, судството и борбата против корупцијата и да ги направи потребните уставни измени за да продолжи преговарачкиот процес.
Со тоа, најновата размена меѓу Скопје и Софија не носи нов договор, но покажува можна промена во тактиката: Северна Македонија бара следната фаза од дијалогот да се води со поактивно европско присуство, додека Бугарија одговара дека европската рамка веќе постои и дека следниот чекор е исполнување на преземените обврски.