Фото: БТВ
Судски процес за сообраќајна несреќа со еден загинат прераснува во ново чувствително прашање меѓу Северна Македонија и Бугарија, откако обвинетата Ива Михајлова, која има македонско и бугарско државјанство, рече дека државата ја држи како „заложник“ и побара да ѝ биде дозволено лекување во странство.
Основниот суд во Кочани во понеделникот продолжи со судењето на 23-годишната Михајлова, обвинета за тешко дело против безбедноста во сообраќајот по несреќата од октомври 2025 година во која едно лице загина, а повеќе лица, вклучително и Михајлова, беа повредени.
Михајлова ја отфрла одговорноста за несреќата. Нејзината вина не е утврдена со правосилна пресуда.
Но случајот веќе излезе од рамките на судницата.
Бугарски политичари присуствуваат на рочиштата, медиумите во Софија интензивно го следат процесот, а бугарски претставници го отворија и прашањето дали на Михајлова ѝ се нарушуваат правото на лекување и другите човекови права.
„Државата ме држи како заложник“
Пред рочиштето Михајлова изјави дека речиси една година не може да ја напушти Северна Македонија и дека здравствената состојба ѝ се влошува.
„Државата ме држи како заложник веќе речиси една година“, изјави таа пред новинарите, според бугарската телевизија БТВ.
Таа тврди дека лекарите во Клиничкиот центар „Мајка Тереза“ во Скопје констатирале дека интервенцијата што ѝ е потребна не може да се изврши во земјата и бара да замине на лекување во Бугарија или друга држава.
Нејзината одбрана претходно бараше враќање на патните исправи, но судот во Кочани го одби барањето. Адвокатот Насер Рауфи тогаш изјави дека одбраната доставила медицинска документација според која потребното лекување не може да се изврши во Северна Македонија.
Михајлова тврди и дека цивилни полицајци престојуваат пред нејзиниот дом и дека околу куќата летаат дронови. Овие нејзини тврдења не се независно потврдени.
Што е предмет на судењето?
Зад политичките реакции останува кривичниот предмет.
Михајлова е обвинета за тешко дело поврзано со безбедноста во сообраќајот по несреќа во октомври 2025 година.
Македонските медиуми известуваат дека во несреќата едно лице загинало, а повеќе биле повредени, меѓу нив и Михајлова.
Таа ја оспорува верзијата според која ја предизвикала несреќата.
Токму затоа експертизите стануваат централниот дел од процесот.
На денешното рочиште судот почна со сослушување на вештаците што ги изработиле експертизите за механизмот на несреќата. Бугарската национална телевизија објави дека располага и со техничка реконструкција на судирот, додека БТВ известува дека одбраната бара во предметот да биде земена предвид и меѓународна експертиза изработена од експерти од повеќе земји.
Тоа може да биде клучно за утврдување на причините за несреќата и евентуалната одговорност на Михајлова.
Од медицинско кон политичко прашање
Случајот доби дополнителна политичка тежина поради двојното државјанство на Михајлова и фактот што таа се изјаснува како Бугарка.
Бугарски пратеници од повеќе партии дојдоа во Кочани за да го следат процесот. И на претходното рочиште на 31 август присуствуваа бугарски пратеници и граѓани кои бараа фер судење и можност Михајлова да се лекува во Бугарија.
На денешното рочиште, според bTV, не бил пуштен во Северна Македонија бугарскиот пратеник Ангел Георгиев, претседател на парламентарната комисија за Бугарите во странство. Телевизијата наведува дека причината биле неплатени судски трошоци, а не неговото присуство на судењето.
Случајот претходно го отвори и бугарското Министерство за надворешни работи, што дополнително го префрли спорот од правната во билатералната сфера.
Одбраната споменува политички притисок
Бугарскиот адвокат на Михајлова, Николај Димитров, изрази сомневање дека врз институциите можеби постои политички притисок.
Како аргумент тој ја посочува медицинската документација со која одбраната го образложува барањето Михајлова да се лекува надвор од Северна Македонија.
Но засега нема јавно презентирани докази дека одлуките на судот се донесени поради нејзиното бугарско државјанство или етничкото изјаснување.
Затоа таквите оценки остануваат тврдења на одбраната и на дел од бугарските политички претставници, а не утврдени факти.
Стразбур како следна можност
Одбраната најавува дека случајот може да заврши пред Европскиот суд за човекови права.
Но тој чекор не е непосреден.
Според bTV, предметот прво треба да помине низ домашните правни инстанци – Апелациониот и потоа Врховниот суд – пред да може да се отвори постапка во Стразбур.
Тоа е важно и за политичкото врамување на случајот.
Во моментов нема одлука на меѓународен суд дека Северна Македонија ги прекршила правата на Михајлова.
Постои обвинета жена со сериозни повреди која бара лекување во странство, суд кој поради кривичната постапка ѝ ги задржува патните исправи и растечки дипломатски и политички притисок од Бугарија.
Уште еден тест за односите Софија-Скопје
Токму затоа случајот има потенцијал да стане поголем од сообраќајната несреќа што го предизвикала.
Односите меѓу Софија и Скопје веќе се оптоварени со спорови околу историјата, идентитетот, правата на лицата што се идентификуваат како Бугари и условите за продолжување на македонските преговори со Европската Унија.
Во таква политичка средина, кривичен предмет против лице со двојно државјанство лесно може да добие национално и дипломатско значење.
Но двете прашања треба да останат раздвоени.
Првото е дали Михајлова е кривично одговорна за сообраќајната несреќа – нешто што треба да го утврди судот врз основа на доказите и експертизите.
Второто е дали мерките што ѝ се изречени се пропорционални и дали државата мора да најде решение што ќе ѝ овозможи неопходно лекување без да ја загрози кривичната постапка.
Одговорот на второто прашање може да определи дали случајот „Ива Михајлова“ ќе остане предмет во Основниот суд во Кочани или ќе стане уште една точка на судир меѓу Скопје и Софија.