Соединетите Американски Држави во петокот воведоа санкции против Меѓународниот кривичен суд (МКС), отворајќи нов дипломатски судир со европските сојузници кои застанаа во одбрана на судот.
Американскиот државен секретар Марко Рубио го нарече МКС „одметнат суд“ и рече дека санкциите треба да му ги ограничат финансиските и другите ресурси потребни за работа.
„Претседателот Трамп никогаш нема да дозволи Меѓународниот кривичен суд да гони Американци“, рече Рубио.
Според американската одлука, ќе бидат забранети трансакции со судот, што потенцијално може да ги погоди банките, осигурителните компании, технолошките фирми и други компании кои му обезбедуваат услуги.
МКС: Напад врз владеењето на правото
Судот во Хаг остро ја осуди американската одлука, нарекувајќи ја напад врз владеењето на правото и темелите на меѓународниот правен поредок.
МКС ги повика своите 125 земји членки да преземат мерки за негова заштита.
„Судот не може да стои сам“, соопшти институцијата, предупредувајќи дека спорот не се однесува само на опстанокот на еден суд, туку и на меѓународниот поредок заснован врз владеење на правото.
Заменик-обвинителката Назат Шамим Кан изјави дека санкциите нема да ја запрат работата на институцијата.
„Нашата работа ќе продолжи во сите наши случаи, истраги и обвиненија“, рече таа.
Шест месеци преоден период
Американското Министерство за финансии предвиде почетен шестмесечен преоден период пред целосното спроведување на дел од санкциите.
Предвидени се и исклучоци за одредени телекомуникациски и софтверски услуги, пензиски исплати и трансакции поврзани со притворени лица.
Според Рубио, мерките се структурирани така што на МКС и неговите земји членки ќе им остават време да одговорат на американските барања. Вашингтон може дополнително да ги приспособи санкциите доколку неговите забелешки не бидат земени предвид.
САД со години го критикуваат МКС, а тензиите дополнително се зголемија по налогот за апсење на израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху и по истрагата за постапувањето на американски војници во Авганистан.
МКС соопшти дека истрагата поврзана со американските сили во Авганистан е ставена на понизок приоритет.
Европа застана зад Судот
Шефицата на европската дипломатија Каја Калас рече дека шестмесечниот преоден период остава простор за дијалог, но нагласи дека Европската Унија располага со инструменти за да обезбеди продолжување на работата на МКС.
Белгија побара активирање на европскиот механизам за блокирање на екстериторијалното дејство на американските санкции со цел да се заштити Судот.
Повеќето европски држави се членки на МКС. Судот има 125 членки, меѓу кои се сите земји од ЕУ.
Од членките на НАТО, само САД и Турција не се членки на МКС.
САД го потпишаа Римскиот статут со кој беше основан Судот, но никогаш не го ратификуваа.
Од Путин и Нетанјаху до Ал-Башир
МКС, основан во 2002 година, има мандат да гони поединци за геноцид, воени злосторства, злосторства против човештвото и други најтешки меѓународни кривични дела во рамките на неговата надлежност.
Судот досега издал налози за апсење за повеќе од 70 лица.
Меѓу најпознатите се рускиот претседател Владимир Путин, израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху и поранешниот судански претседател Омар ал-Башир. МКС издаваше налози и против претставници на Хамас.
Симболичен момент за санкциите
Американската одлука беше објавена само неколку часа откако Нобеловиот комитет ја додели Нобеловата награда за мир за 2026 година на јужноафриканската правничка Наванетем Пилај.
Пилај беше судијка во Жалбениот совет на МКС од 2003 до 2008 година.
Нобеловиот комитет при доделувањето на наградата директно се осврна на притисоците врз меѓународните судови, оценувајќи дека судиите и институциите на меѓународното право се изложени на политички напади.
Токму временската близина на двата настана ја претвори американската одлука во поширок судир околу иднината на меѓународната кривична правда: во Осло беше наградена поранешна судијка на МКС, додека неколку часа подоцна Вашингтон воведе санкции против институцијата во која таа служеше.
Американските санкции потенцијално би можеле да имаат сериозни практични последици. Американските компании вообичаено не смеат да работат со санкционирани субјекти, што може да влијае врз банкарските услуги, осигурувањето и софтверската инфраструктура на Судот.
МКС веќе со месеци се подготвувал за вакво сценарио, вклучително и преку префрлање на дел од компјутерските системи од софтвер на „Мајкрософт“ кон решенија со отворен код и воспоставување алтернативни аранжмани за банкарски и здравствено-осигурителни услуги.
Судот, сепак, порача дека санкциите нема да го запрат неговото работење.