Западен Балкан треба да развива меѓусебно поврзани дигитални системи компатибилни со стандардите на Европската Унија, наместо шест држави одделно да ги дигитализираат истите административни пречки, изјави генералниот секретар на Советот за регионална соработка (RCC), Амер Капетановиќ.
Во интервју за „Форбс Црна Гора“ пред регионалниот Дигитален самит, Капетановиќ рече дека успехот на состанокот треба да се мери според тоа што конкретно ќе стане полесно за граѓаните и компаниите.
„Ако останеме само на декларации за важноста на дигитализацијата, тогаш не сме направиле доволно“, рече Капетановиќ.
Самитот се одржува од 12 до 14 октомври во Херцег Нови и ги собира шесте економии од Западен Балкан. Во фокусот се поврзувањето на дигиталните пазари и јавните услуги, сајбер-безбедноста и приближувањето кон единствениот дигитален пазар на ЕУ.
Еден дигитален идентитет и преку граница
Капетановиќ како пример за успешна регионална интеграција го посочи укинувањето на трошоците за роаминг во Западен Балкан.
Следниот чекор, според него, треба да биде поврзување на дигиталните јавни услуги.
Минатата година во Скопје, регионалните партнери поддржаа заедничка насока за развој на интероперабилни дигитални идентитети и услуги на доверба во согласност со европската рамка eIDAS 2.0.
Во практиката, тоа би требало да значи дека дигиталниот идентитет или електронскиот потпис што граѓанинот го користи во својата земја постепено ќе може да го употребува и во другите земји од регионот.
„Роамингот ни покажа дека регионалниот договор може да го промени секојдневието на милиони луѓе. Сега истиот принцип треба да се пренесе на дигиталните услуги“, рече Капетановиќ.
„Граѓаните не треба да бидат курири меѓу институциите“
Еден од главните проблеми останува слабата размена на податоци меѓу јавните институции.
Капетановиќ рече дека дигитализацијата не треба да се мери според бројот на портали и апликации, туку според тоа дали граѓанинот може целата постапка да ја заврши електронски.
Според него, граѓанинот не треба повторно да доставува документ што друга институција веќе го издала, ниту повеќепати да внесува податоци што државата веќе ги поседува.
„Администрациите треба меѓусебно да разговараат за граѓаните да не мора да бидат курири меѓу нив“, рече тој.
Целта е граѓаните од една економија на Западен Балкан постепено да можат да користат електронски услуги кај регионалните партнери со што помалку дополнителни процедури.
Три приоритети за приближување кон ЕУ
Капетановиќ издвои три области во кои регионот треба да се усогласува со Европската Унија: дигиталниот идентитет, интероперабилноста на јавните услуги и сајбер-безбедноста.
ЕУ се движи кон европски дигитални паричници преку кои граѓаните ќе можат да го докажуваат својот идентитет, да потпишуваат документи и да користат услуги преку националните граници.
За Западен Балкан е важно националните системи уште сега да се развиваат на начин што ќе овозможи нивно идно поврзување со европските.
Кај сајбер-безбедноста, Капетановиќ го посочи и усогласувањето со европските правила, вклучително и NIS2, но предупреди дека усвојувањето закон само по себе не е доволно.
„Европското усогласување не е завршено кога законот е усвоен. Завршено е кога системот навистина функционира“, рече тој.
Дигитализација или „дигитална бирократија“
Капетановиќ предупреди и на ризикот постојните комплицирани административни процедури само да бидат префрлени од шалтер на интернет.
„Ако комплицирана процедура само ја префрлите од хартија на екран, не сте направиле дигитална трансформација, туку дигитална бирократија“, рече тој.
Според него, секоја електронска услуга треба да одговори на три практични прашања: дали целата постапка може да се заврши без физичко одење на шалтер, дали институцијата бара податок што веќе го поседува и дали услугата може лесно да ја користи човек кој не е ИТ-експерт.
Сајбер-нападите не запираат на граница
Регионалната соработка е особено важна во сајбер-безбедноста.
Во земјите од регионот веќе функционираат национални тимови за одговор на компјутерски безбедносни инциденти, додека во Подгорица работи Регионалниот центар за сајбер-капацитети на Западен Балкан – WB3C.
Капетановиќ рече дека наместо создавање нови институции, постојните структури треба подобро да се поврзат, побрзо да разменуваат информации и да можат заемно да си помагаат при инциденти.
„Сајбер-нападот нема да запре на границата затоа што ние не сме ги усогласиле процедурите“, рече тој.
Неговата порака е дека регионалната интеграција треба да спречи создавање шест различни и меѓусебно некомпатибилни дигитални системи.
„Целта не се шест дигитални острови, туку регион во кој јавните услуги можат да разговараат една со друга“, рече Капетановиќ.