Американскиот претседател Доналд Трамп постави краен рок до 20:00 часот по време во Вашингтон Иран да го отвори Ормускиот теснец, заканувајќи се со масовни напади врз клучна инфраструктура доколку тоа не се случи, во еден од најтензичните моменти од почетокот на конфликтот.
Според најавите, доколку Техеран не се согласи на договор, САД би можеле да започнат удари врз електрани, мостови и други стратешки објекти. Трамп јавно изјави дека рокот „ќе се случи“, нагласувајќи дека плановите за напад се веќе подготвени, но дека сè уште постои мала можност за дипломатски исход.
Во драматична порака објавена на социјалните мрежи, тој предупреди дека „целa цивилизација може да исчезне вечерва“ доколку не се постигне договор, оценувајќи го моментот како „еден од најважните во историјата на светот“.
Иран одбива компромис
Иранските власти ги отфрлија американските предлози за привремено примирје, инсистирајќи на трајно запирање на војната и укинување на санкциите. Според официјални извори, Техеран доставил план во 10 точки, кој бил одбиен од Вашингтон како недоволен.
Во исто време, иранските функционери повикаа на мобилизација на населението. Граѓаните беа охрабрени да формираат „живи штитови“ околу електраните – објекти што би можеле да бидат мета на евентуални американски напади.
Иранскиот претседател изјави дека повеќе од 14 милиони луѓе се подготвени да ги „жртвуваат своите животи“ во одбрана на државата, што укажува на високо ниво на мобилизација и национална реторика во пресрет на можен напад.
Воена и дипломатска неизвесност
И покрај острите закани, американски претставници наведуваат дека разговорите со Иран продолжуваат и дека се „позитивни“, но исходот останува неизвесен. Договор во последен момент не е исклучен, но времето за дипломатско решение брзо истекува.
Во меѓувреме, на терен веќе се бележи ескалација. Американските сили извршиле напади врз повеќе воени цели во Иран, додека иранските активности во регионот продолжуваат да создаваат ризик од поширок конфликт.
Кризата веќе силно се одразува врз светската економија. Цените на горивата растат поради блокадата и заканите за безбедноста на Ормускиот теснец – клучен поморски коридор низ кој поминува значителен дел од глобалните испораки на нафта и гас.
Пазарите реагираат со нервоза, а аналитичарите предупредуваат дека продолжување на конфликтот може да доведе до нов бран инфлација и економска нестабилност, особено во земјите зависни од енергенси од Блискиот Исток.
Обединетите нации веќе предупредија дека евентуални напади врз цивилна инфраструктура – како електрани и мостови – може да се квалификуваат како воени злосторства, во зависност од нивниот обем и последиците врз цивилното население.
Ова ја става администрацијата на Трамп под дополнителен меѓународен притисок, во момент кога одлуките носат не само воени, туку и правни и морални импликации.
Светот на работ на пресврт
Со рокот што се приближува, светот се соочува со клучен момент: дали ќе преовлада дипломатијата или ќе следи нова, многу поширока ескалација на конфликтот.
Во услови на зголемени тензии, мобилизација на населението и растечки економски притисок, исходот од следните часови може да има долгорочни последици – не само за регионот, туку и за глобалната безбедност и економија.