Четворицата вицегувернери на Народната банка на Србија побараа итна обвинителска истрага за околностите што довеле до одземање на дозволата за работа на „Алта банка“, откако открија дека за сериозните финансиски проблеми на банката дознале дури на вонредна седница одржана во петокот вечерта.
Барањето претставува нов развој во случајот со белградската банка, чија дозвола беше одземена во саботата, во услови на јавни обвинувања дека преку неа биле префрлани значителни суми пари во странство, меѓу другото и кон Скопје и Москва.
Четворицата вицегувернери – Жељко Јовиќ, Ана Ивковиќ, Драгана Станиќ и Никола Драгашевиќ – побараа од надлежното јавно обвинителство да ги испита сите околности што довеле до интервенцијата на централната банка, вклучувајќи ја и евентуалната кривична одговорност на службени лица во самата институција.
Вицегувернерите: Вистинската состојба ја дознавме во петокот вечерта
Во заедничкото соопштение, пренесено од белградски „Данас“, вицегувернерите наведуваат дека финансиската состојба на „Алта банка“ драстично отстапувала од извештаите што таа редовно ги доставувала до Народната банка на Србија.
Според нив, за вистинските размери на проблемот биле информирани дури на итната вонредна седница на Извршниот одбор, свикана на 30 октомври во вечерните часови.
Тие побараа да се утврди кога и на кое раководно ниво постоеле сознанија за ризиците, како биле разгледувани предупредувањата од службите задолжени за банкарски надзор и дали биле преземени навремени мерки.
Во соопштението се бара проверка и на евентуалните пропусти на одговорни лица во централната банка, вклучително и дали нивното постапување или непостапување може да претставува кривично дело.
Вицегувернерите оценуваат дека независното утврдување на фактите е неопходно за зачувување на довербата во финансискиот систем.
Нивното барање не претставува потврда дека во Народната банка било извршено кривично дело, но покажува дека и во раководството на регулаторот се отвора прашањето за навременоста и ефикасноста на надзорот.
Банката остана без дозвола по нагло влошување на ликвидноста
Народната банка на Србија на 31 октомври соопшти дека ја одзела дозволата на „Алта банка“ АД Белград по претходно спроведени контроли и мерки за подобрување на ликвидноста.
Според регулаторот, финансиската состојба на банката значително се влошила, а постоел ризик дополнително да се наруши нејзината способност да ги исполнува обврските кон депонентите.
Централната банка наведе дека одлуката била неопходна за заштита на штедачите и финансиската стабилност.
Со одземањето на дозволата е отворен патот за стечајна постапка, а управувањето со банката треба да го преземе Агенцијата за осигурување на депозити.
Белградската „Алта банка“ потврди дека се прекинати услугите со платежни картички, домашниот и меѓународниот платен промет и работењето на експозитурите.
Дали навистина се префрлале пари во Скопје и Москва?
Одлуката на српскиот регулатор следува по неколкудневни обвинувања за сомнителни трансфери на пари од Србија во странство.
Порталот „Сербијан тајмс“, повикувајќи се на неименуван извор од банката, претходно објави дека по парламентарните избори на 25 октомври започнало забрзано префрлање средства од сметки на компании и поединци кон странски банки.
Според објавените наводи, дел од трансферите биле насочени кон Москва и Скопје.
Српскиот адвокат Иван Ниниќ, кој претходно побара вонреден надзор, предупреди на можни ризици за депозитите на јавните претпријатија и институции.
Во барањето до Народната банка, Ниниќ навел сомневања за забрзани девизни трансакции кон странски правни лица поврзани со сопственичката мрежа на банката.
Сепак, до објавувањето на овие информации нема јавно достапни банкарски документи што независно ги потврдуваат износите, примачите и законитоста на наводните трансфери.
Народната банка на Србија досега не соопшти дека префрлањето пари во Северна Македонија или Русија е утврдена причина за одземањето на дозволата.
Македонската Народна банка: Тврдењата се непроверени
Народната банка на Северна Македонија на 30 октомври ги оцени како непроверени информациите за наводни трансфери од српската „Алта банка“ кон земјава.
Гувернерот Трајко Славески посочи дека самото префрлање средства меѓу држави не претставува доказ за сомнителна финансиска активност.
Ова прашање е особено чувствително поради присуството на банкарската групација во Северна Македонија, преку „Алта банка“ АД Битола.
Засега нема официјално потврден податок дека во македонската банка биле примени незаконски средства од Србија.
„Алта банка“ Битола: Независни сме, ликвидни сме и работиме нормално
По одлуката во Белград, „Алта банка“ АД Битола излезе со соопштение во кое ги уверува клиентите дека нејзиното работење не е нарушено.
Банката нагласи дека е самостојно правно лице регистрирано во Северна Македонија и дека е под директен надзор на Народната банка.
Според соопштението, сите експозитури и банкомати работат редовно, клиентите можат да подигнуваат готовина, да располагаат со депозитите и да ги користат банкарските услуги без ограничувања.
Банката нагласи и дека располага со сопствен капитал, средства и обврски.
Одземањето на дозволата на банката во Србија не значи автоматски дека банката во Битола има исти финансиски проблеми.
Што ќе се случи со штедачите во Србија?
Според српската банка, исплатата на осигурените депозити треба да започне во понеделник, 2 ноември, во согласност со инструкциите од надлежните институции.
Во Србија депозитите се осигурени до 50.000 евра по депонент во една банка.
Агенцијата за осигурување на депозити соопшти дека исплатата треба да биде овозможена најдоцна седум работни дена по судската одлука за отворање стечај.
Граѓаните и компаниите што имаат побарувања над осигурениот износ ќе мора да ги остваруваат своите права преку соодветната постапка.
Главниот уредник на „Форбс Србија“, Иван Радак, оцени за телевизија Н1 дека брзото преминување кон исплата на осигурените депозити укажува на сериозноста на состојбата.
Според него, таквиот развој сугерира дека банката можеби нема да продолжи со работа.
Тој истовремено предупреди дека е потребно детално објаснување од Народната банка за тоа како дошло до наглото влошување на состојбата.
Радак истакна и дека клиентите што имаат кредити во банката остануваат должни да ги отплатуваат своите обврски.
Банкарското здружение тврди дека системот е стабилен
Здружението на банки на Србија соопшти дека одземањето на дозволата на „Алта банка“ претставува поединечен случај што не влијае врз работењето на останатите банки.
Според здружението, српскиот банкарски сектор е ликвиден, капитализираноста е на високо ниво, а останатите банки ги извршуваат своите активности непречено.
Оваа оценка доаѓа во услови кога дел од граѓаните побараа информации за пристапот до своите заштеди, а пред експозитури на банката беа забележани редици.
Клучните прашања остануваат без одговор
Иако одземањето на дозволата е официјално потврдено, причините за наглото влошување на состојбата на „Алта банка“ сè уште не се целосно објаснети во јавноста.
Не е утврдено дали имало незаконски трансфери во странство, дали одговорни лица навреме биле предупредени за проблемите и дали евентуални трансакции со поврзани компании придонеле за кризата.
За Северна Македонија особено значајно е прашањето дали постоеле поголеми приливи на капитал од белградската банка кон компании или финансиски институции во земјата и дали тие биле предмет на соодветни регулаторни проверки.
Со барањето на четворицата вицегувернери за обвинителска истрага, случајот прераснува од банкарска криза во пошироко прашање за одговорноста на институциите што требало да го надгледуваат работењето на банката.