Најавата за можен данок за немажени и неженети лица предизвика широка јавна дебата во Северна Македонија, и покрај тоа што премиерот Христијан Мицкоски подоцна изјави дека не станува збор за официјален предлог, туку за иницирање дискусија за демографските предизвици.
„Македонија тивко умира“, рече Мицкоски во интервју за Сител ТВ во неделата, појаснувајќи дека фокусот ќе биде ставен на мотивирачки мерки и субвенции, а не на наметнување нови даноци.
Даночниот експерт Славко Лазовски за Дојче Веле изјави дека ваквиот предлог не е решение. „На македонскиот даночен систем навистина му требаат нови видови даноци, но не и данок на неженети“, рече тој. Според него, тесната и застарена даночна структура остава голем дел од имотот и доходот неoданочен.
Лазовски посочи дека земјата има мал број даноци, особено на локално ниво, и дека се потребни нови механизми – како што се еколошки даноци. „Тој што загадува, треба да плаќа“, додаде тој, истакнувајќи дека Северна Македонија не ги следи искуствата на земјите-членки на ЕУ.
Финансискиот аналитичар Бранимир Јовановиќ, пак, оцени дека воведувањето ваков данок би било погрешен потег. „Постојат други начини да се задржат младите и да се поттикне наталитетот – преку подобрување на квалитетот на живот“, изјави тој за Телма.
„Луѓето не остануваат и не основаат семејства ако платите се ниски, животот е скап, здравството не функционира и образованието е во криза“, рече Јовановиќ.
Во Северна Македонија се применуваат различни видови даноци, вклучително и данок на доход, даноци на потрошувачка (ДДВ, акцизи), данок на имот и данок на наследство. Во 2023 година беше воведен еднократен „данок на солидарност“ за компании со приход над 615 милиони денари. Но, Уставниот суд подоцна го поништи законот, наложувајќи враќање на околу 49,2 милиони евра на 156 компании.
Лазовски исто така повтори повик за уредување на други области, како што се оданочувањето на верските заедници и миленичињата. „Со години зборуваме за проблемот со уличните кучиња, но не го решаваме – нова давачка за миленичиња би била поефикасна од кратење на буџети за образование и здравство“, рече тој.
Тој додаде дека локалното оданочување останува најслаба алка. „Пред 35 години бевме меѓу водечките по фискална самостојност на општините, денес сме на дното во Европа“, изјави Лазовски.
Мицкоски, во своето интервју, наведе примери од земји како Јужна Кореја, Полска, Грција и Косово, кои исто така се соочуваат со пад на наталитетот. Тој најави сет на мерки за справување со демографската криза, потсетувајќи дека бројот на новородени бебиња во земјата се намалил од околу 23.000 во 2016 година на 16.000 во 2024 – пад од 30%.
„Потребна е национална свест – ние изумираме тивко, но полека“, рече премиерот.