Европската унија влегува во нова демографска ера, обележана со комбинација на побавен природен прираст, подолг животен век и растечка зависност од миграцијата. Податоците на Евростат откриваат длабоки структурни промени во населението, кои го менуваат економското, социјалното и политичкото ткиво на континентот.
На 1 јануари 2024 година, во Европската унија живееле 449 милиони луѓе – зголемување за 0,4% во однос на претходната година. Поголемиот дел од растот доаѓа од засилената миграција по пандемијата и пристигнувањето на раселените лица од Украина.
Најголеми земји остануваат Германија (83,4 милиони жители), Франција (68,4 милиони), Италија (58,9 милиони), Шпанија (48,6 милиони) и Полска (36,6 милиони). Заедно тие сочинуваат две третини од целокупната популација на ЕУ. Најмалку жители имаат Малта (563 илјади), Луксембург (672 илјади) и Кипар (934 илјади).
Густината на население е нерамномерна – од 1.766 жители на км² во Малта до само 18 во Финска. Во просек, ЕУ има 109 жители на км². Во последните 20 години, густината растела во 19 земји, а најмногу во Малта и Луксембург. Спротивно, Бугарија и Романија бележат пад.
Жени повеќе од мажи
Жените се мнозинство во ЕУ – 229 милиони наспроти 220 милиони мажи, односно 104,4 жени на секои 100 мажи. Латвија има најголем родов јаз (+15,5% повеќе жени), а само неколку земји како Малта и Шведска бележат речиси еднаква распределба. Во споредба со 2004 година, јазот меѓу половите е намален, но сепак останува значителен.
Стареење: континент на сѐ постари жители
Најдраматичен тренд е стареењето. Уделот на лица постари од 65 години пораснал од 16% во 2004 година на 22% во 2024 година. Кај оние над 80 години, порастот е уште понагласен – од 3,8% на 6,1%. Најголем скок бележат Грција, Португалија и Латвија.
Медијаната возраст во ЕУ се искачила на 44,7 години, од 39,3 години пред две децении. Италија е најстарата земја (48,7 години), додека Ирска останува најмлада (39,4). Жените се постари во просек за три години од мажите.
Низок наталитет и негативен природен прираст
Со 8,2 живородени на 1.000 жители во 2023 година, ЕУ бележи историски ниско ниво на наталитет. Највисоки стапки имаат Кипар и Ирска, а најниски Италија, Шпанија и Грција. Истовремено, смртноста е повисока – 10,8 смртни случаи на 1.000 жители, што значи дека од 2012 година ЕУ има повеќе смртни случаи отколку раѓања.
Фертилитетот е 1,38 деца по жена – далеку под заменското ниво од 2,1. Возраста на прво мајчинство расте, достигнувајќи 29,8 години, а процентот на породувања кај жени над 40 години повеќе од двојно се зголеми за две децении.
Подолг живот, но со различни јазови
Просечниот животен век во 2023 година достигнал 81,4 години, со разлика од 5,3 години во корист на жените. Најдолго живеат Шпанците и Италијанците, а најкратко Летонците и Бугарите. Во последните 20 години животниот век се зголеми за речиси четири години, иако пандемијата на КОВИД-19 предизвика привремен пад.
Миграција и разновидност: двигатели на промената
Во 2023 година, 5,9 милиони луѓе имигрирале во земјите на ЕУ, од кои четири петтини од држави надвор од Унијата. Германија и Шпанија примиле најмногу, а Луксембург, Кипар и Малта имаат најголем удел на странци во новите доселеници.
Истата година, 1,1 милион лица добиле државјанство на земја од ЕУ. Најголеми групи се Сиријците и Мароканците, а по нив Албанците. Паралелно, бројот на деца родени од мајки родени во странство достигнал 23% од сите новороденчиња, со највисоки удели во Луксембург и Кипар.
Семејни модели во трансформација
Бракот и натаму опаѓа – со 4 брака на 1.000 жители во 2023 година, најмалку во историјата на ЕУ. Возраста за прв брак расте, а бројот на разводи се стабилизира на ниво од 1,6 на 1.000 жители.
Во меѓувреме, сѐ повеќе деца се раѓаат надвор од брак – 41% во 2023 година, со екстреми од 60% во Бугарија и 10% во Грција.
Демографските трендови ја обликуваат иднината на ЕУ. Сѐ постарата популација создава притисок врз здравствениот и пензискиот систем, додека нискиот наталитет ја зголемува зависноста од миграција. Социјалните промени – од одложено родителство до поголема разновидност на семејните модели – дополнително ја усложнуваат сликата.
За политичките лидери, демографијата не е само статистика: таа е клучен фактор кој ќе ја одреди конкурентноста, кохезијата и идентитетот на Европската унија во децениите што доаѓаат.