Албанија има најмногу прекини на електрична енергија од сите земји во Европа и Евроазија, а нејзиниот балкански сосед Северна Македонија е веднаш зад неа, покажува нова студија која ги открива слабостите на европските електроенергетски системи во време кога климатските промени, зголемената побарувачка и геополитичките шокови ги оптоваруваат мрежите „како никогаш досега“, пренесува Инбокс7.
Глобалниот производител на кабли Wiringo ја рангираше Албанија на дното на индексот за доверливост, со околу 40 прекини годишно, што значи околу 65 часа без струја по жител. Тирана беше погодена од два големи нестаноци во последните 15 месеци, вклучително и во јануари кога голем дел од главниот град остана без електрична енергија.
Северна Македонија е на второ место, со просечно 13 нестаноци годишно и повеќе од шест часа без струја по лице. Грузија и Ерменија исто така пријавија повеќекратни прекини, во просек од шест до седум часа годишно.
Дури и некои напредни економии се соочуваат со ризици. Италија, третата најголема економија во ЕУ, е рангирана на 13-то место со речиси два прекина годишно, додека Норвешка – и покрај речиси 100% континуитет на снабдување – е на 15-то место поради ранливост на екстремни временски услови како обилни снежни врнежи и паднати дрвја. Швајцарија е на врвот на листата за најсигурно снабдување со струја, со речиси никакви прекини, а веднаш зад неа се Германија, Франција, Велика Британија и Луксембург, со помалку од 20 минути годишен прекин по жител.
Растечки притисок врз европските мрежи
„Отпорноста на мрежата не е загарантирана ниту со географија, ниту со членство во ЕУ. Таа зависи од инвестиции и модернизација,“ рече Хомер Жао, директор во Wiringo и глобален експерт за електроника. „Со растот на побарувачката, прекините во земјите со висок ризик може да станат уште полоши доколку итно не се направат надградби.“
Континентален прекин во април ги потврди ризиците. Португалија, Шпанија и делови од Франција беа погодени од речиси 24-часовен нестанок кој го наруши јавниот транспорт, ги принуди болниците да ги прекинат операциите и остави милиони луѓе без електрична енергија. Аналитичарите велат дека дефектот на единствениот интерконектор што го поврзува Иберискиот Полуостров со остатокот од Европа ја зголемил нестабилноста.
Светскиот економски форум забележа дека, иако побарувачката расте поради економскиот развој и воведувањето на нови технологии како вештачка интелигенција, производството на струја станува „сè подецентрализирано и променливо“. „Прекинот покажа дека секоја сфера од модерното општество може да биде погодена ако падне напојувањето,“ стои во коментарот.
Повик за „попаметни“ мрежи и интеграција на електрични возила
Меѓународната агенција за енергија проценува дека глобалните инвестиции во електромрежи треба да се удвојат до 2030 година, од околу 255 милијарди евра на над 500 милијарди, за да се задржи стабилноста на снабдувањето. Но експертите предупредуваат дека само зголемување на капацитетот нема да биде доволно.
„Станува збор за градење на попаметни, побрзи и пофлексибилни системи,“ порача Стокхолмскиот институт за животна средина. Тој посочи дека електричните возила се недоволно искористен ресурс, бидејќи системите „vehicle-to-grid“ им овозможуваат на автомобилите и автобусите да враќаат струја во мрежата за време на нестабилности.
„Иберискиот прекин покажа дека Европа не прави доволно за да ја поддржи транзицијата,“ додаде институтот. „Ако сакаме сигурни, нискојаглеродни, електрифицирани општества, потребни се инвестиции во мрежите, поголема флексибилност преку батерии и V2G, подобра прекугранична координација и пореално разбирање што навистина значи отпорност.“