Венецијанската комисија и Генералниот директорат за човекови права и владеење на правото (ДГИ) на Советот на Европа препорачаа измени во Уставот на Македонија со кои би се ограничило правото на реизбор на јавниот обвинител и неговиот избор и разрешување би се вршеле со квалификувано мнозинство во Собранието.
Во заедничкото мислење се наведува дека предложените закони за Јавното обвинителство и Советот на јавни обвинители, иако содржат одредени недостатоци, имаат „многу позитивни карактеристики“ и претставуваат чекор кон јакнење на независноста на правосудството.
Измена на Уставот и јакнење на независноста
Комисијата оценува дека прашањата поврзани со автономијата на обвинителството се од суштинско значење за владеењето на правото и препорачува уставните измени да го ограничат мандатот на јавниот обвинител на само еден реизбор.
Се препорачува и јавниот обвинител да се избира и разрешува со квалификувано мнозинство во Собранието, со што би се обезбедила поголема политичка стабилност и независност на институцијата.
Совет на јавни обвинители: нови критериуми и заштитни мерки
Во делот што се однесува на Советот на јавни обвинители, Комисијата предлага да се преиспитаат условите за професионално искуство на членовите и да се воведат алтернативни модели за избор што ќе обезбедат застапеност врз основа на заслуги и интегритет.
Предложено е обвинителите што се избрани за членови на Советот да ја суспендираат својата обвинителска функција за време на мандатот, а важните одлуки – како оние за предвремено разрешување – да се носат со мнозинство на обвинители во Советот, со цел да се спречат политички влијанија.
Јавно обвинителство: менаџерски вештини и јасни критериуми
Во однос на предлог-законот за Јавното обвинителство, Венецијанската комисија препорачува меѓу критериумите за избор на јавен обвинител да се вклучат менаџерски и организациски способности, како и јасни одредби дека лицето може да биде реизбрано само еднаш.
Во документот се посочува и потребата да се воведе одредба според која секоја кривична пресуда што подразбира затворска казна автоматски го прекинува мандатот на јавниот обвинител.
„Потребно е Владата да дава јасно образложение до Собранието кога отстапува од мислењето на Советот на јавни обвинители за разрешувањето на јавниот обвинител и да се воведат процедурални заштити при оценување на обвинителите,“ се наведува во мислењето.
Контекст и следни чекори
Мислењето на Венецијанската комисија и ДГИ е изготвено на барање на министерот за правда Игор Филков, поднесено на 24 јули 2025 година, како дел од напорите на Владата да го подобри судскиот интегритет преку реформа на процесите за избор, оценување и разрешување на судии и обвинители.
Оценките на Комисијата се очекува да послужат како основа за финалните измени на законите и идните уставни реформи што ќе ја засилат независноста и отчетноста на Јавното обвинителство во Македонија.