Поранешниот генерален секретар на НАТО, Јенс Столтенберг, во своите мемоари објавени во сабота, опишува како тогашниот американски претседател Доналд Трамп во 2018 година ја довел Алијансата на работ од распаѓање со барањата за зголемување на одбранбените расходи на европските членки.
Столтенберг, кој ја водеше организацијата од 2014 до 2024 година, тврди дека Трамп на самитот на НАТО во Брисел на 12 јули 2018 година се заканил дека ќе ја напушти средбата, велејќи: „Заминувам од оваа средба. Нема причина да бидам тука повеќе“.
Во книгата „Под мојот надзор: Водење на НАТО во време на војна“, Столтенберг опишува дека лидерите седеле во шок, свесни дека колапсот на самитот би можел да ја ослаби колективната одбранбена обврска на Алијансата, вклучително и членот 5 од Северноатлантскиот договор.
„Сите лидери имаа сериозни изрази. Сите сфатија дека работите се на работ од колапс“, пишува Столтенберг, додавајќи дека тој помислил: „Ова може да биде средбата на која НАТО ќе биде уништено. И тоа се случува за време на мојот мандат“.
Трамп, кој беше избран во 2016 година, постојано ја критикуваше Алијансата, нарекувајќи ја „застарена“ за време на кампањата. По изборот, тој бараше европските земји да ги зголемат одбранбените расходи на 2 отсто од БДП, тврдејќи дека САД плаќаат премногу.
Според Столтенберг, Трамп на самитот рекол: „НАТО е важно, но многу поважно е за Европа отколку за САД. Американските претседатели доаѓаат овде и го велат ова со години. Потоа одат дома и ништо не се случува. Станува само полошо“.
Трамп ги обвинил 23 од тогашните 28 членки дека не плаќаат доволно, додавајќи: „Ова не е фер за луѓето и даночните обврзници на САД“. Тој инсистирал на итно зголемување на расходите, велејќи: „Или плаќате 2 отсто веднаш, или до 1 јануари. Инаку, ќе правиме свои работи“.
Германската канцеларка Ангела Меркел, седејќи до Столтенберг, шепнала: „Мора да одговориме на ова. Не можеме да го оставиме така“. Меркел подоцна рекла дека Германија, како втора по големина контрибутор на сили во НАТО, ќе се стреми кон целта од 2 отсто до 2024 година, но дека нема политичко мнозинство за повеќе.
Столтенберг опишува дека Трамп ја прекинал Меркел, велејќи: „Тоа е премногу долго“. Меркел одговорила: „Не се чувствувам фер третирана овде. Германија е втората по големина контрибуторка на сили во НАТО. 9/11 и Авганистан се единствените случаи кога членот 5 бил активиран“.
За да ја смири ситуацијата, Столтенберг предложил компромис: тој ќе изјави на прес-конференцијата дека сојузниците во НАТО значително ги зголемиле одбранбените расходи благодарение на лидерството на Трамп. Трамп го прифатил тоа, испраќајќи му белешка: „Генерален секретар, ако можеш да кажеш дека сојузниците во НАТО значително ги зголемиле одбранбените расходи благодарение на мене, мислам дека можеме да се договориме“.
Холандскиот премиер Марк Руте, кој претходно разговарал со Столтенберг, рекол: „Ви благодариме што нè притиснавте да потрошиме повеќе, и токму тоа го правиме. Минатата година потрошивме 33 милијарди долари повеќе на одбрана благодарение на вашето лидерство“.
Трамп кимнал, импресиониран од бројката. По самитот, тој изјавил: „Обврската на САД кон НАТО е многу силна… Духот во собата е неверојатен“.
Столтенберг пишува дека Трамп на крајот заминал од Брисел убеден дека ќе има повеќе пари до Новата година. Неколку недели подоцна, на состанокот во ОН во Њујорк, Трамп се насмевнал и прашал: „Дали парите сè уште пристигнуваат, генерален секретар?“ Столтенберг одговорил: „Господине претседателе, парите течат“.
Во книгата, Столтенберг истакнува дека САД имаат уникатна улога во НАТО поради нивната политичка, економска и воена моќ, и дека изборот на Трамп во 2016 година бил пресвртна точка за Алијансата. Тој опишува рана телефонска средба со Трамп по изборите, на која се согласиле за потребата од поголемо одбранбено трошење и борба против тероризмот.
Столтенберг, исто така, споменува неочекувани моменти, како прашањето на Трамп дали е Норвежанец и дали ја познава бизнисменката Селина Миделфарт, со која Трамп некогаш имал романса.
Книгата „Под мојот надзор“ е објавена од William Collins на 23 октомври по цена од 25 фунти. Столтенберг ја напишал за да ги сподели искуствата од неговото лидерство, вклучително и руската инвазија на Украина во 2022 година.