Израелскиот кабинет го одобри првиот чекор од мировниот план меѓу Израел и Хамас, кој беше постигнат под покровителство на претседателот на САД, Доналд Трамп, во договор што го означува првиот сериозен напредок кон прекин на двегодишниот конфликт во Газа.
Планот, подготвен од Трамповите пратеници Џеред Кушнер и специјалниот изасланик Стив Виткоф, предвидува постепено повлекување на израелските сили, ослободување на израелските заложници и размена на палестински затвореници. Договорот е постигнат по интензивни преговори во египетското одморалиште Шарм ел Шеик, со посредство на Катар, Египет и Турција.
Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху соочен со отпор од тврдокорните министри, вклучително и Итамар Бен-Гвир, ја бранеше одлуката како „тежок, но неопходен чекор за иднината на Израел“. Министерот Бен-Гвир изрази незадоволство од ослободувањето на палестински затвореници, нарекувајќи го тоа „награда за тероризмот“, изјавија извори од владата.
Во разговорите учествуваа и поранешниот британски премиер Тони Блер и претставници на арапските држави од Заливот. Претседателот Трамп, кој лично се вклучил во повеќе телефонски разговори со преговарачите, изјавил дека „време е да престане страдањето на сите страни“.
Според извори од администрацијата, Вашингтон го гледа договорот како „прва фаза на поширока стабилизација“ во регионот. Планот, наречен „20 точки за мир“, предвидува создавање Меѓународна сила за стабилизација (ISF) во Газа, составена од сили на Египет, Турција, Катар и можеби Обединетите Арапски Емирати. Ова тело ќе ја обезбедува распределбата на хуманитарна помош и ќе го спречува повторното вооружување на Хамас.
Американски воени советници веќе пристигнале во Израел за да помогнат во организацијата на мисијата, но официјалните лица нагласија дека САД немаат намера да распоредат копнени сили во Газа.
Дипломатски извори наведуваат дека Хамас, поради големите загуби во последните месеци, ја прифатил понудата како последен обид да избегне целосно уништување. „Групата е значително ослабена и го гледа прекинот на огнот како начин за преживување“, рече американски претставник вклучен во процесот.
Во текот на преговорите, Трамп го предупредил Израел дека ќе ги преиспита односите доколку продолжат нападите врз посредничките држави. Таквиот став следеше по израелскиот воздушен напад во Катар на 9 септември, кој предизвика дипломатска криза и, според официјални лица, бил клучен момент што ја забрзал потрагата по договор.
Трамп планира во понеделник да отпатува за Израел, каде ќе се обрати пред Кнесетот по повод ослободувањето на заложниците, а потоа ќе присуствува на регионален самит во Египет, со учество на десетина арапски и европски лидери.
И покрај договорот, аналитичарите предупредуваат дека патот кон траен мир останува неизвесен. Израел инсистира на целосно разоружување на Хамас и нема намера да дозволи учество на групата во идното управување со Газа. Од друга страна, Хамас ја критикува предложената улога на меѓународното тело и на Тони Блер во управувањето со енклавата.
„Овој договор е само почеток – крајот на војната не значи и почеток на мирот“, изјави висок израелски дипломат за Ројтерс.
Претседателот Трамп, кој често се опишува како „непредвидлив преговарач“, постигна напредок таму каде што претходната администрација на Џо Бајден не успеа. Некои аналитичари сметаат дека неговата агресивна реторика и блиски односи со израелските и арапските лидери ја направиле разликата.
Американските медиуми наведуваат дека Трамп се надева дека мировната иницијатива ќе му донесе номинација за Нобелова награда за мир. Но додека договорот влезе во сила, наградата за 2025 година веќе беше доделена на венецуелската опозициска лидерка Марија Корина Мачадо.