Министрите за животна средина и одржлив развој од Западен Балкан (ЗБ) денес ја усвоија Декларацијата од Дубровник на втората министерска средба за Зелената агенда за Западен Балкан (ЗАЗБ). Настанот беше организиран од Регионалниот совет за соработка (RCC) во соработка со Сојузното министерство за економска соработка и развој на Германија (BMZ), во рамките на Регионалното климатско партнерство, со поддршка на Европската комисија, Владата на Хрватска и под претседателство на Обединетото Кралство во рамките на Берлинскиот процес 2025.
Декларацијата ја потврдува посветеноста на регионот кон Европскиот зелен договор и претставува клучен чекор во изградбата на почист, поодржлив и поклиматски отпорен Западен Балкан.
Со усвојувањето, министрите од ЗБ донесоа четири главни регионални документи:
- Ревидираниот Акциски план за Зелената агенда 2025–2030, со намалување на активностите од 58 на 41 и усогласување со Европскиот зелен договор;
- Патоказот за климатска адаптација на ЗБ6, кој поставува долгорочна визија и чекори за развој на Регионална стратегија за адаптација до 2026 година;
- Регионалниот акциски план за спречување на загадување од пластика, насочен кон заштита на морската и речната средина; и
- Контурите на Стратешкиот план за биодиверзитет на ЗБ6, кои поставуваат темелите за обновување на природата и усогласување со Глобалната рамка за биодиверзитет.
Документите поставуваат мерливи цели за регионот, вклучително: намалување на користењето на најзагадувачката пластика за еднократна употреба за 80% до 2028 година; 30% од пластичната амбалажа да содржи рециклирана содржина и 40% од комуналниот отпад да се рециклира до 2030 година; како и заштита на 30% од копнените и морските подрачја, со најмалку 10% под строга заштита.
„Декларацијата од Дубровник не е само уште еден политички документ. Таа е обврска за реализација, преместувајќи го регионот од планирање кон мерливо дејствување,“ изјави Амер Капетановиќ, генерален секретар на RCC. „Зелената агенда е наше заедничко ветување да го направиме овој регион позелен, поправеден и поотпорен – регион кој расте, а истовремено ги штити луѓето, природата и работните места.“
Просечните температури во Западен Балкан 6 веќе се зголемени за повеќе од 2°C, речиси двојно повеќе од светскиот просек. Регионов се соочува со повеќе суши, поплави и пожари; во 2024 година, 11 од 13-те најголеми пожари во Европа се случија тука.
За климатска адаптација, регионот ќе бара околу 37 милијарди долари инвестиции во следната деценија, со потенцијални годишни придобивки до 74 милијарди долари преку заштеди, отпорност и одржлив раст.
Јан Душик, заменик генерален директор во Генералниот директорат за клима на Европската комисија (DG CLIMA), ја истакна важноста на Западен Балкан за зелената транзиција на Европа и го поздрави напредокот и трансформацијата на политичките заложби во конкретни активности.
„Одржлив и стабилен Западен Балкан ја зајакнува климатската отпорност, енергетската безбедност и конкурентноста на ЕУ. Германија ќе продолжи да биде ваш сигурен партнер. Германското Министерство за развој подготвува нови заеми од 250 милиони евра до крајот на годината,“ изјави Јохан Саатоф, парламентарен државен секретар во BMZ.
Амбасадорот на Обединетото Кралство во Хрватска, Џавед Пател, нагласи дека регионалната соработка и споделената одговорност се суштината на ЗАЗБ и дека Декларацијата од Дубровник покажува дека Западен Балкан се движи напред – заедно, со Европа и со заедничка цел.
Министерката Марија Вучковиќ оцени дека Берлинскиот процес е успешен модел за унапредување на регионалната соработка и изрази оптимизам дека Зелената агенда претставува одлична можност за заедничка работа кон заеднички цели.
На средбата беше претставен и набљудувачкиот портал на ЗАЗБ, нов дигитален алат од RCC, кој ќе го следи напредокот и ќе ја зајакне транспарентноста во спроведувањето на Зелената агенда.
Декларацијата од Дубровник го надоврзува Хамбургскиот документ од 2024 и ја одразува решителноста на регионот за климатска неутралност, заштита на биодиверзитетот, намалување на загадувањето и усогласување со Европскиот зелен договор, како дел од Планот за раст на ЕУ за Западен Балкан и Агендата на Берлинскиот процес.
Зелената агенда за Западен Балкан (ЗАЗБ) беше лансирана на Самитот на Берлинскиот процес во Софија во 2020 година. Таа го усогласува регионот со Европскиот зелен договор и поставува заедничка патека кон климатска неутралност, одржлив раст и заштита на животната средина.