Владата на Северна Македонија и домашните компании од одбранбениот сектор бараат нова стратегија за развој на воената индустрија, откако премиерот Христијан Мицкоски најави потенцијална странска инвестиција од 150 милиони долари од британско-американската компанија „Бурсток“. Детали од Меморандумот сè уште не се објавени.
Европскиот план за ревооружување до 2030 година, со кој треба да се мобилизираат повеќе од 800 милијарди евра, го отвори прашањето за капацитетите на македонската воена индустрија. Во Групацијата за оружје при Стопанската комора членуваат помалку од десет компании што работат во сфери како производство на делови за оружје, пиротехника и опасни материјали.
Димитар Мангутов, претседател на групацијата, вели дека новиот европски контекст е можност за реобнова на производството. „Ова е добар момент да ја развиеме наменската индустрија, а не само да се фокусираме на увоз“, изјави тој.
Компаниите бараат државна стратегија која ќе ги утврди машинските и човечките ресурси и ќе одреди дали Македонија може да премине од трговија кон сопствено производство. „Потребно е да видиме со што располагаме и дали како општество сакаме да ја подигнеме индустријата на повисоко ниво“, рече Антони Пешев, извршен директор на Стопанската комора.
Министерството за одбрана соопшти дека ја поддржува секоја иницијатива за инвестирање во оваа индустрија и дека е подготвено да обезбеди стручна поддршка. Поранешната министерка Славјанка Петровска предупреди дека државата мора финансиски да им помогне на домашните фирми поради високите трошоци за одбранбено производство. „Не повеќе од две-три компании воопшто произведуваат нешто, и тоа ограничено“, изјави таа.
Странски инвеститор без детали
Мицкоски минатиот месец во Лондон потпиша Меморандум со „Бурсток ЛТД“, без да прецизира во која сфера би се инвестирало. Компанијата на својата веб-страница се претставува како меѓународна консултантска фирма со експертиза во одбрана, дипломатија и безбедност. „Бурсток“ не одговори на барањата за коментар.
Фирмата е основана во 2015 година од Барни Вајт-Спанер, поранешен британски генерал и командант на НАТО мисијата „Неопходна жетва“ во Македонија во 2001 година, и Џорџ Базби. Двајцата се дел и од неформалната „Група Охрид“, која во 2018 јавно ја поддржа кампањата за референдумот за Преспанскиот договор.
Дроновите како европски тренд
Македонија се усогласува со трендот на европско ревооружување со дронови, велат од Министерството за одбрана. Во 2024 година земјата потпиша договори со САД за набавка на дронови PUMA и RAVEN, заедно со друга опрема за специјалните сили и кибер-безбедност.
Во регионот, Косово неодамна набави илјадници турски дронови, што предизвика остри реакции од Србија. Премиерот Албин Курти најави и создавање сопствена индустрија за производство на дронови.
Неуспешниот обид за македонски воен дрон
Проектот на поранешната влада за производство на македонски воен дрон во фабриката „АТС АММО“ во Самоков – најавен како стратешки – никогаш не беше реализиран. Петровска, која го поддржа проектот, денес вели дека причините се нејасни. „Од оваа перспектива не знам дали се работи за одлука на инвеститорот или на владата“, рече таа.
Новиот министер за одбрана Владо Мисајловски изјави дека не затекнал активен проект за производство на дронови.
Во земјата само една фабрика – АТС груп, наследник на поранешната „Сувенир“ – произведува малокалибарска муниција и е регистрирана за учество на НАТО-пазарот.