Хрватскиот претседател Зоран Милановиќ го откажа овогодишниот самит на иницијативата Брдо-Бриони, кој требаше да се одржи во мај во Хрватска, со образложение дека во сегашните околности не се исполнети условите за доаѓање на српскиот претседател Александар Вучиќ, поради неговите неодамнешни изјави и постапки.
Во писмена изјава објавена во понеделникот, кабинетот на Милановиќ соопшти дека политичките пораки и потези на Вучиќ во изминатите денови и недели се „во целосна спротивност“ со целите на Процесот Брдо-Бриони, дека ги нарушуваат меѓудржавните односи и ја загрозуваат мирот и стабилноста во Југоисточна Европа.
„Во такви околности не постојат услови и не е можен доаѓањето на претседателот на Србија Александар Вучиќ во Република Хрватска“, се вели во соопштението на хрватскиот претседател.
Милановиќ го стопира самитот поради пораките од Белград
Како копретседавач на Процесот Брдо-Бриони, Милановиќ ги известил шефовите на држави учеснички дека го откажува планираниот состанок во Хрватска. Во соопштението се наведува дека следниот состанок на лидерите ќе се одржи кога ќе се создадат услови за тоа, по консултации со словенечката претседателка Наташа Пирц Мусар, која исто така е копретседавач на иницијативата.
Вучиќ возврати дека Милановиќ не морал да го откажува целиот собир поради него и порача дека никој од Хрватска нема да му одредува што смее да каже.
„Јас не сум ничиј потрчко и нема Милановиќ или кој било друг хрватски функционер да ми кажува што ќе зборувам“, изјави Вучиќ за државната новинска агенција ТАНЈУГ, додавајќи дека зборува „како слободен претседател на Србија“.
Вучиќ возврати: Никој од Хрватска нема да ми кажува што да зборувам
Тој рече дека му е „многу поважно“ да го посети Јасеновац и да положи цвеќе, отколку да присуствува на собирот Брдо-Бриони, и оцени дека таму „инаку не му е место“.
„Милановиќ не мораше да го откажува целиот самит, туку можеше убаво да ги повика своите другари од Приштина, Тирана и од каде било сака, бидејќи јас и онака не би им ја расипувал таа идилична атмосфера“, рече Вучиќ.
Откажувањето на самитот е најнова ескалација во веќе затегнатите односи меѓу Белград и Загреб, кои во последните месеци дополнително се влошија поради меѓусебни обвинувања за политичко мешање, регионална безбедност и реторика поврзана со протестите во Србија.
Пленковиќ и Грлиќ Радман ги отфрлија обвинувањата од Србија
Хрватскиот премиер Андреј Пленковиќ изјави дека не знае ништо за одлуката на Милановиќ да го откаже состанокот, додавајќи дека не сака секојдневно да одговара на, како што рече, „два лажни концепта“ што доаѓаат од Белград.
Тој ги отфрли тврдењата дека Хрватска се меша во внатрешните политички прилики во Србија или дека со Албанија и Косово создава воен сојуз против Србија.
„Имаме два лажни концепта – едниот дека Хрватска се меша во внатрешните политички прилики во Србија и дека е еден од организаторите на некаква ‘портокалова револуција’, и вториот дека прави воен сојуз со Албанија и Косово против Србија. И двете теми се целосно неточни“, рече Пленковиќ пред новинарите во Загреб.
На прашање за разговорот меѓу Вучиќ и рускиот претседател Владимир Путин, во кој српскиот лидер се пожалил на наводен сојуз меѓу Хрватска, Албанија и Косово, Пленковиќ кусо одговори: „Прашајте го Вучиќ, што мене ме прашувате што рекол Вучиќ“.
И хрватскиот министер за надворешни работи Гордан Грлиќ Радман ги отфрли обвинувањата од Белград за хрватско мешање во локалните избори во Србија, нарекувајќи ги „теории на заговор“.
„Ми се чини дека граѓаните на Србија разбираат дека тоа нема врска со Хрватска“, изјави Грлиќ Радман, откако Вучиќ претходно тврдеше дека околу избирачките места во Кула имало повеќе возила со загрепски таблички отколку со таблички од околните општини.
Грлиќ Радман порача дека политичарите во Србија треба да се занимаваат со реформи и исполнување на критериумите за напредок кон Европската унија, наместо со, како што рече, „конфабулации“.
Процесот Брдо-Бриони беше инициран од Хрватска и Словенија како членки на ЕУ со цел да ја унапреди регионалната соработка и да го забрза европскиот пат на земјите од Југоисточна Европа. Иницијативата со години служеше како редок форум каде лидерите од регионот разговараа за политички спорови, европска интеграција и безбедносни прашања.
Но, во последниот период тензиите меѓу Србија и Хрватска се продлабочија. По масовните антивладини протести и студентските блокади во Србија, поттикнати од смртта на 16 лица во Нови Сад кон крајот на 2024 година, српските власти во повеќе наврати ги обвинија хрватските разузнавачки служби дека стојат зад протестите. Хрватските власти остро ги негираа тие тврдења.
Дополнителен извор на несогласувања стана и српската набавка на ракети од Кина. Пленковиќ на 13 март изјави дека по тоа прашање му пишал на генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, додека Милановиќ рече дека не разбира зошто Србија се снабдува со офанзивно оружје, изразувајќи загриженост за можни последици врз регионалната безбедност.
Брдо-Бриони, регионален форум што стана жртва на нови тензии
Во меѓувреме, српското Министерство за надворешни работи ја вклучи Хрватска на листата земји што треба да се посетуваат само во случаи на „крајна потреба“, повикувајќи се на, како што наведе, сè почести инциденти, тензии и неповолни безбедносни околности, без да прецизира за кои случаи станува збор.
Вучиќ во понеделникот рече дека Хрватска не треба да чувствува никаква опасност од Србија, но истовремено порача дека Белград нема да молчи под притисок.
„Ќе го чуваме мирот, Хрватска не треба да чувствува никаква закана од Србија, но нема да ни ги затнат устите и нема да ни кажуваат што да зборуваме“, рече тој.
Иако Милановиќ не прецизираше кои конкретни изјави на Вучиќ биле пресудни за неговата одлука, хрватските претставници во изминатите денови ги оспорија обвинувањата од Белград за мешање во српските избори и за создавање антисрпски воен блок на Балканот.
Со откажувањето на самитот, иницијативата Брдо-Бриони влегува во период на неизвесност, а новиот термин за средба на лидерите ќе зависи од тоа дали Загреб и Белград ќе успеат да ја намалат тензијата што повторно ги стави билатералните односи под притисок.