Пред една година, Мохамад Марван излегол од познатиот затвор Сајднаја на периферијата на Дамаск, бос и збунет, откако бунтовнички сили што се приближувале кон главниот град ги отвориле вратите за да ги ослободат затворениците.
Марван, татко на три деца, бил уапсен во 2018 година поради избегнување на задолжителната воена служба и претходно поминал низ четири други затвори пред да заврши во Сајднаја, комплекс северно од Дамаск кој стана симбол на некои од најтешките злосторства за време на владеењето на поранешниот претседател Башар Асад.
„Тие рекоа: ‘Немате никакви права овде, и нема да повикаме амбуланта освен ако некој не умре’,“ се сеќава Марван.
Неговото враќање дома на 8 декември 2024 година, во селото во провинцијата Хомс, било со радост, меѓу роднини и пријатели.
Но, во изминатата година, тој се соочува со физички и психолошки последици од шестгодишниот затвор. Имал болки во градите и тешкотии со дишењето, што подоцна се покажало дека се последица од туберкулоза, а бил опседнат со анксиозност и несоница.
Сега се лекува од туберкулоза и посетува терапевтски сесии во центар во Хомс за рехабилитација на поранешни затвореници, а неговата физичка и психичка состојба постепено се подобрува.
„Бевме во нешто како состојба на смрт во Сајднаја,“ вели тој. „Сега се вративме во живот.“
Земја што се обидува да закрепне
Во понеделник, илјадници Сиријци излегле на улиците за да го одбележат првиот јубилеј од падот на Асад.
Како и Марван, земјата се обидува да закрепне една година откако репресивното 50-годишно владеење на династијата Асад заврши, по 14-годишната граѓанска војна која остави околу половина милион луѓе мртви, милиони раселени и земјата изнемоштена и поделена.
Падот на Асад ги изненадил дури и бунтовниците. Во ноември 2024 година, групи на северозападот на земјата, предводени од Исламистичката бунтовничка група Хајат Тахрир ал-Шам (HTS), со сегашен привремен претседател Ахмад ал-Шараа, започнале офанзива кон Алепо за да го преземат од Асадовите сили.
Сириската армија се распаднала со мал отпор, прво во Алепо, потоа во клучните градови Хама и Хомс, оставајќи го патотот кон Дамаск отворен. Истовремено, бунтовнички групи на југот на земјата се мобилизирале за свој напад кон главниот град.
На 8 декември, бунтовниците го зазеле Дамаск, додека Асад бил евакуиран од руските сили и останува во егзил во Москва. Русија, долгорочен сојузник на Асад, не интервенирала во одбрана и ја продолжила соработката со новите власти и базите на сириската крајбрежна област.
Успеси надвор, предизвици дома
Откако ал-Шараа дојде на власт, тој започна дипломатска кампања, градејќи врски со западни и арапски земји кои го бојкотирале Асад. Во ноември, тој беше првиот сириски претседател од независноста во 1946 година што го посетил Вашингтон.
Но, дипломатските успеси беа засенети од насилство со сектантски карактер, во кое стотици цивили од Алавитската и Друзската заедница беа убиени од сунитски милитанти. Локални Друзски групи формираа де факто влада и армија во јужната провинција Свејда.
И покрај договорот од март за обединување на силите со курдските единици на североистокот, тензиите продолжуваат. Израел останува внимателен кон новата исламистичка влада, преземајќи поранешен УН-патролен појас и вршејќи воздушни напади.
Економијата останува слаба, и покрај укинувањето на западните санкции, а најголемите обновувачки проекти остануваат на хартија. Светската банка проценува дека обновата ќе чини 216 милијарди долари.
Обновата досега е главно индивидуална – сопственици ги реновираат своите домови и бизниси. Кампот Јармук на периферијата на Дамаск, поранешно палестинско население, сега личи на „меѓуѕвездена“ пустина, но постепено се враќаат поранешни жители.
Марван вели дека ситуацијата во Сирија е „многу подобра“ отколку порано, но економски се бори. Понекогаш прифаќа дневни работи за околу 5 долари, а откако ќе заврши со лекувањето од туберкулоза, планира да замине во Либан за побара подобро платена работа.