Европската унија ја потврди геостратешката важност на проширувањето, но внатрешните поделби повторно го забавија формалниот напредок, откако Советот на ЕУ не успеа да постигне консензус за заклучоците за земјите кандидатки. Наместо усвоен документ, Данска, како актуелен претседавач со Унијата, ги објави таканаречените „Заклучоци на Претседателството“, поддржани од 26 земји-членки.
Според данската министерка за европски прашања, Мари Бјере, противењето на една земја-членка – поврзано со делот за Украина – го спречило едногласното усвојување. Иако правно необврзувачки, заклучоците ја отсликуваат доминантната позиција во ЕУ: проширувањето останува клучна алатка за стабилност и безбедност во услови на војната во Украина и зголемената геополитичка конкуренција.
Документот нагласува дека процесот мора да остане „строг, кредибилен и заснован на заслуги“, со владеењето на правото, демократијата и основните права како централни критериуми. Во исто време, ЕУ признава дека и самата мора да се реформира за да ја задржи способноста за функционирање и апсорпција на нови членки.
Северна Македонија: поддршка со јасни услови
За Северна Македонија, заклучоците носат мешана порака. Советот ја поздравува континуираната стратешка ориентација кон ЕУ и целосното усогласување со заедничката надворешна и безбедносна политика, вклучително и санкциите. Истовремено, Брисел јасно укажува дека следниот чекор – одржување на втората меѓувладина конференција и отворање на Кластерот „Основи“ – останува условен со усвојување на уставните измени.
ЕУ повикува на забрзување на реформите во владеењето на правото, судската независност и борбата против корупцијата, области во кои, според оценките, напредокот е ограничен. Се бара усвојување на нов Кривичен законик, зајакнување на Судскиот совет и подобри резултати во истраги и пресуди за корупција на високо ниво.
Постепена интеграција како компромис
Во услови на блокади и политички чувствителни одлуки, ЕУ сè повеќе се потпира на концептот на постепена интеграција. Заклучоците ги истакнуваат конкретните придобивки – пристап до делови од внатрешниот пазар, укинување на роамингот за Украина и Молдавија од 2026 година и приклучување на неколку земји, меѓу кои и Северна Македонија, кон Единствената зона за плаќања во евра.
За Западниот Балкан, ЕУ повторно ја нагласува важноста на добрососедските односи и решавањето на билатералните спорови, вклучително и целосното спроведување на Преспанскиот договор и Договорот со Бугарија.
Широка поддршка, ограничен напредок
Иако 26 земји-членки го поддржаа текстот, отсуството на формален консензус ја нагласува кревката рамнотежа меѓу политичката волја за проширување и внатрешните поделби во ЕУ. За кандидатките, пораката е двојна: вратата останува отворена, но патот кон членство ќе зависи од конкретни реформи и од способноста на Унијата да ги надмине сопствените блокади.
Како што наведува документот, во „сè понестабилен геополитички контекст“, ЕУ сака да остане сидро на стабилноста – но проширувањето, и покрај стратешката поддршка, и натаму ќе се движи побавно отколку што очекуваат земјите кандидатки.