Кризата околу Гренланд може да претставува момент кога Европа ќе мора појасно да се спротивстави на американскиот претседател Доналд Трамп, откако неговите сè поотворени барања за преземање контрола врз островот ја ставаат на тест трансатлантската алијанса, предупредуваат европски претставници и аналитичари.
Трамп повеќе пати сигнализираше дека САД имаат стратешки интерес да го преземат полуавтономниот остров, кој е дел од Кралството Данска, потег за кој европски функционери велат дека би можел сериозно да го наруши единството на НАТО.
Европските лидери со месеци внимателно реагираа на барањата на Трамп, кој ги притиска сојузниците да ги зголемат трошоците за одбрана на 5% од БДП и се закануваше со намалување на американската поддршка за Украина во рамки на мировен процес што, според критичарите, оди во прилог на Русија.
Но, прашањето за Гренланд, според европски дипломати, допира до црвена линија.
„Ова е 2026 година – тргувате со стоки, но не и со луѓе“, изјави данскиот министер за надворешни работи Ларс Локе Расмусен по разговорите во Вашингтон со американскиот потпретседател Џеј Ди Венс и државниот секретар Марко Рубио.
По средбата, Расмусен и шефицата на дипломатијата на Гренланд, Вивиан Моцфелд, беа забележани видливо вознемирени пред зградата на Ајзенхауеровиот извршен објект, што, според набљудувачите, ја илустрира сериозноста на дипломатскиот притисок.
„Кога станува збор за Гренланд, Европејците пронајдоа црвена линија што навистина сакаат да ја одбранат“, изјави Кристине Берзина од Германскиот Маршалов фонд. „Ова е прашање на суверенитет и способноста на Европа да застане зад сопствената територија.“
Сепак, Европа се соочува со ограничен маневарски простор поради својата зависност од САД за безбедноста, предупреди поранешниот летонски премиер Кришјанис Каринш.
„На крајот на денот, Европа сè уште ги има потребни САД“, рече тој, додавајќи дека евентуална ескалација во трговски спор би можела да предизвика силен американски одговор.
Притисокот врз Данска и властите во Гренланд расте. Моцфелд изјави дека била емоционално исцрпена од интензивните разговори, додека аналитичарите оценија дека потезите на Трамп претставуваат сериозно нарушување на односите со близок сојузник.
Интересот на Трамп за Гренланд, според извори од администрацијата, датира од 2019 година, а Белата куќа како главна причина ја наведува националната безбедност, иако самиот Трамп неодамна призна дека мотивите имаат и лична димензија. Тој минатата недела се закани со царини за земјите што нема да го поддржат неговиот план.
Како одговор, европските држави се обидуваат да го неутрализираат аргументот дека Гренланд е недоволно заштитен од потенцијални закани од Русија или Кина. Француски воен контингент пристигна на островот оваа недела, како дел од ограничено распоредување со учество на Германија, Шведска, Норвешка, Финска, Холандија и Велика Британија.
„Одбраната на Гренланд е заедничка одговорност на целата НАТО алијанса“, изјави данската премиерка Мете Фредериксен.
Покрај воените мерки, се разгледуваат и дипломатски и економски опции, вклучително и одложување на ратификацијата на договорот за трговија меѓу ЕУ и САД, иако таков потег наидува на отпор во Европскиот парламент.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, повика на воздржаност, истакнувајќи дека САД остануваат сојузник и партнер, додека најави зголемена финансиска и политичка поддршка за Гренланд.
И покрај дипломатскиот тон, европските функционери признаваат дека кризата околу Гренланд може да стане пресвртница во односите со администрацијата на Трамп – тест за тоа колку далеку Европа е подготвена да оди во одбраната на својот суверенитет.