Трговската војна меѓу Соединетите Држави и Европската унија повторно е на маса, откако американскиот претседател Доналд Трамп се закани со воведување царини за европските земји поради нивното противење на неговите планови за Гренланд, со што практично се распадна минатогодишното трансатлантско трговско примирје.
Заканите го ставаат Брисел пред позната дилема: дали да возврати остро или да се обиде да купи време и да избегне ескалација. На хартија, ЕУ има повеќе опции – од воведување одмазднички царини за политички чувствителни американски производи, до активирање на најмоќниот инструмент во својот арсенал, т.н. Антикоерциски инструмент.
Европските лидери треба да ги разгледаат овие можности на итниот самит во Брисел закажан за четврток.
Одмазднички царини
Европската комисија веќе располага со пакет одмазднички царини за околу 93 милијарди евра американски производи, усвоен како одговор на претходните царини на Трамп и замрзнат во август за период од шест месеци.
Доколку Комисијата не предложи продолжување на замрзнувањето и доколку сите 27 земји-членки се согласат со тоа, мерките автоматски би стапиле во сила на 7 февруари. Таквата одлука може да се донесе релативно брзо, бидејќи Комисијата редовно ја тестира поддршката од националните престолнини.
Пакетот опфаќа типично американски производи како фармерки „Левис“, мотоцикли „Харли Дејвидсон“ и бурбон од Кентаки, но и стоки што доаѓаат од сојузни држави со силна републиканска поддршка. Царина за соја, на пример, би ја погодила Луизијана – матичната држава на претседателот на Претставничкиот дом Мајк Џонсон.
„Трговската базука“ на ЕУ
Најмоќното оружје на Унијата е Антикоерцискиот инструмент – сеопфатна алатка наменета да одврати трети земји од користење трговски притисоци за политички отстапки.
Со овој механизам, Брисел може да воведе или зголеми царини, да ограничи увоз или извоз преку квоти и лиценци, како и да наметне ограничувања во трговијата со услуги. Инструментот овозможува и рестрикции за пристап до јавни набавки, странски директни инвестиции, права од интелектуална сопственост и финансиските пазари на ЕУ.
Но, неговото активирање би траело неколку месеци и би барало надминување на дипломатските и политичките разлики меѓу Европската комисија и администрацијата на Трамп. Бидејќи инструментот никогаш досега не бил употребен, Унијата се движи на непознат терен, особено во однос на односите меѓу Брисел и националните влади. Франција е отворена за таков чекор, додека Германија и други земји покажуваат поголема воздржаност.
„Тоа е една од картите, но не и првата што се користи“, изјави литванскиот министер за финансии Криступас Вајтекунас.
Кинеската опција
Некои аналитичари укажуваат на потегот на Канада, која неодамна постигна прелиминарен трговски договор со Кина, како индиректна порака до Вашингтон дека има и други партнери. Сепак, ваквиот пристап е многу покомплексен за ЕУ.
Иако Кина е втор најголем трговски партнер на Унијата, европските креатори на политики се свесни за силната конкуренција од кинеската индустрија. Германскиот автомобилски сектор, веќе притиснат од високите цени на енергијата, се соочува со интензивна конкуренција од Кина, која стана најголем светски извозник на автомобили. Прекумерното производство и агресивниот извоз на кинески стоки остануваат голема грижа за европските компании.
„За ЕУ, Кина е сосема поинаков предизвик“, вели трговскиот експерт Давид Клајман. „Кинезите нè надминуваат во конкуренцијата кај нашите главни извозни производи.“
Финансиски притисок – ризична опција
Една од слабостите на САД е нивниот огромен јавен долг, кој во голема мера го финансираат странски инвеститори, вклучително и Европа. Според анализата на Дојче банка, европските јавни и приватни институции поседуваат околу 8 трилиони долари американски акции и долг.
Присилна распродажба на тие средства, доколку би ја наложиле европските влади, речиси сигурно би предизвикала финансиска криза, со нагло зголемување на трошоците за задолжување на САД – но и со сериозни загуби за европските банки и пензиски фондови. Аналитичарите оценуваат дека такво сценарио би било финансиски „взаемно загарантирано уништување“ и затоа е малку веројатно.
Купување време
Засега, воздржаноста останува првата опција на ЕУ. „Приоритет е ангажман, а не ескалација, и избегнување на царини“, изјави портпаролот на Европската комисија Олоф Гил.
Според трговскиот договор постигнат минатата година, САД веќе ги намалија царините за повеќето европски производи на 15%, додека ЕУ сè уште не го спровела ветувањето за укинување на царините за американските индустриски производи – поради блокада во Европскиот парламент, поттикната од новите закани на Трамп.
Додека ваквиот застој трае, европските компании имаат корист од пониските трошоци, додека американските извозници не. „Трговијата и инвестициите продолжуваат“, рече Гил. „Мораме разумно да ја разликуваме заканата од реалноста.“
Што следува
Американскиот Врховен суд би можел веќе оваа недела да донесе одлука за дел од царините на Трамп. Доколку администрацијата ја изгуби правната битка, претседателот ќе се соочи со дополнителен притисок за време на Светскиот економски форум во Давос, каде што се очекува и настап на претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен.
Во четврток, лидерите на ЕУ ќе се соберат во Брисел за да проценат дали Унијата ќе возврати со царини или ќе ја активира својата „трговска базука“. Доколку Трамп ги спроведе најавите, американските царини би стапиле во сила од 1 февруари, а европскиот одмазднички пакет автоматски една недела подоцна.
Ако тоа се случи, САД и Европската унија би се нашле во целосна трговска војна.