Европа влезе во нова фаза на безбедносна и политичка готовност по сè поексплицитните сигнали дека Соединетите Држави не само што се помалку подготвени да го носат товарот на гарантирање на европската безбедност, туку и покажуваат отворена непријателност во области што одат подалеку од економската и технолошката конкуренција, навлегувајќи во сржта на стратегиските и безбедносните прашања, пишува шпанскиот весник Ел Паис.
Загриженоста се продлабочи откако поранешниот американски претседател Доналд Трамп изјави дека на САД им е потребен Гренланд – автономна територија на Данска и членка на НАТО – од причини на „национална безбедност“. Изјавата дојде непосредно по американската операција во Венецуела, во која беше приведен претседателот Николас Мадуро. Белата куќа дополнително ја оправда позицијата, наведувајќи дека контролата врз Гренланд е важна за заштита на интересите на НАТО во Арктикот.
На почетокот на декември, Вашингтон ја објави својата нова Национална стратегија за безбедност, во која Европската унија е опишана како структура што „ја поткопува политичката слобода“ и промовира „цензура и сузбивање на политичката опозиција“. Во документот се најавува и поддршка за сили во Европа кои се спротивставуваат на сегашниот правец на европската интеграција.
Дополнителна вознемиреност предизвикаа и американските санкции воведени кон крајот на декември против поранешниот европски комесар Тиери Бретон и раководители на организации што се борат против нелегална и екстремистичка онлајн содржина. Европски официјални лица ги оценија овие потези како дел од поширок притисок врз Брисел да ги ублажи регулативите за американските технолошки компании.
„Ова е исклучително сериозно“, изјави висок функционер на ЕУ под услов на анонимност. „Покажува дека Вашингтон ја гледа Европа како подреден партнер и е подготвен да ги наметнува своите правила.“
Аналитичарите оценуваат дека вакво ниво на отворена американска непријателност кон Западна Европа не е видено од крајот на Втората светска војна. Покрај политичките и економските тензии, се споменуваат и закани за повлекување на безбедносниот чадор над НАТО, организација во која САД играат клучна улога, особено во нуклеарното одвраќање.
И покрај тоа, американскиот Конгрес минатиот месец усвои буџет за Пентагон за 2026 година што вклучува ограничена финансиска помош за Украина и одредби со кои се ограничува можноста за значително намалување на американското воено присуство во Европа. Овој чекор, според аналитичарите, покажува дека во американскиот политички и воен естаблишмент сè уште постои консензус за стратешката важност на Европа, иако тие позиции не се доминантни во администрацијата на Трамп.
Во Европа, дури и традиционално про-НАТО земјите почнаа да ги преиспитуваат своите стратегии. Данската воена разузнавачка служба во декември за првпат ги наведе САД како потенцијална закана за националната безбедност, посочувајќи дека Вашингтон користи економски и, потенцијално, воени инструменти за наметнување на својата волја.
Европските лидери, по американската операција во Венецуела, апелираа до САД да го почитуваат територијалниот интегритет на Гренланд. Данската премиерка Мете Фредериксен предупреди дека евентуален воен напад врз друга земја членка на НАТО би имал сериозни последици по алијансата.
Клучниот фактор зад европската загриженост е силната зависност од САД за безбедност. Иако земјите на ЕУ во 2025 година инвестирале околу 380 милијарди евра во одбраната, експертите предупредуваат дека ова не се претвора во автономна и кохерентна одбранбена способност поради фрагментацијата и зависноста од американски капацитети – од разузнавање и воздушна одбрана до софтвер и нуклеарно одвраќање.
Извештаи на меѓународни тинк-тенкови проценуваат дека за Европа целосно да ги замени американските конвенционални капацитети би биле потребни дополнителни инвестиции од околу 1 трилион долари во период од 25 години.
И покрај предизвиците, европските институции и земјите членки преземаат чекори кон поголема координација, заедничко задолжување за одбранбени проекти и зголемување на индустриските капацитети. Аналитичарите сметаат дека напредокот ќе зависи од подготвеноста на земјите да дејствуваат преку коалиции на подготвени држави, наместо преку едногласни одлуки.
„Европа мора да развие јасна стратегија и реални капацитети за кредибилна самоодбрана до крајот на деценијата“, заклучуваат безбедносните експерти, предупредувајќи дека прекумерната зависност од Вашингтон носи ризик од стратешка ранливост во сè понестабилната глобална средина.