Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен се откажа од дел од планираната буџетска флексибилност на Европската унија со цел да ја придобие поддршката на земјите-членки за контроверзниот трговски договор со блокот Меркосур, нудејќи им на земјоделците пристап до 45 милијарди евра средства години порано од предвиденото.
Средствата, наменети за Заедничката земјоделска политика (ЗЗП), ќе бидат ослободени од таканаречениот „фонд за непредвидени кризи“ во рамки на следниот долгорочен буџет на ЕУ, кој треба да стапи во сила во 2028 година. Првично, фондот беше замислен како резервен механизам за одговор на војни, пандемии и геополитичка конкуренција.
Националните лидери, вклучително и од Франција и Италија – двете земји кои досега покажуваа резерви кон договорот со Меркосур – брзо ја поздравија понудата и си припишаа заслуги за потегот. Сепак, буџетски аналитичари и дипломати предупредија дека ова претставува значително отстапување од првичната цел на Комисијата да ја направи ЕУ поагилна во справувањето со глобалните кризи.
Отстапката доаѓа во обид договорот ЕУ–Меркосур да стане поприфатлив за европските земјоделци, кои стравуваат дека поевтините увози од Латинска Америка ќе ја поткопаат нивната конкурентност.
Чувството на итност беше очигледно во средата, кога министрите за земјоделство на ЕУ се собраа во Брисел на вонреден состанок, свикан по минатомесечните протести на земјоделците во белгиската престолнина, одржани во услови на снежни врнежи и нарушен сообраќај.
По состанокот, еврокомесарот за трговија Марош Шефчович изјави дека отстапките се дел од поширок напор за обезбедување поддршка за договорот, кој го нарече „најголемиот договор за слободна трговија што сме го преговарале“. Тој додаде дека Брисел отишол „подалеку од кога било“ во вградувањето заштитни механизми за земјоделскиот сектор.
Еврокомесарот за земјоделство Кристоф Хансен изјави дека Комисијата ги сослушала грижите на земјоделците и дека предложените 45 милијарди евра би можеле да бидат мобилизирани веднаш со почетокот на новиот буџетски циклус.
Критичарите, сепак, предупредуваат дека ваквиот потег ќе го испразни кризниот фонд во подоцнежните години. „Земјоделците ја преземаат целата преостаната флексибилност на буџетот“, изјави Еулалија Рубио од тинк-тенкот Центар Жак Делор, додавајќи дека тоа ќе оди на штета на други политики, вклучително и кохезиските фондови за посиромашните региони.
Дополнително, Комисијата укажа и на слабо дефинирана „рурална цел“ вредна 48 милијарди евра, предложена кон крајот на минатата година, која исто така би можела приоритетно да се користи за земјоделство – потег кој, според еден дипломат на ЕУ, ја поткопува суштината на планираната реформа, чија клучна карактеристика беше токму флексибилноста.
Реакциите од престолнините беа мешани. Францускиот претседател Емануел Макрон ја припиша одлуката на неговата „континуирана посветеност на земјоделците“, додека грчкиот премиер Киријакос Мицотакис изјави дека тоа покажува оти „гласот на Грција во Европа се слуша погласно“.
Шпанскиот министер за земјоделство Луис Планас, пак, оцени дека понудата е „интересен и важен чекор напред“, но нагласи дека дебатата за иднината на ЗЗП е далеку од завршена.
Земјоделските здруженија останаа претпазливи. Ирската асоцијација на земјоделци оцени дека предвременото ослободување на средства „не е исто што и ново финансирање“, додавајќи дека ветените 45 милијарди евра веќе биле предвидени во буџетот.