Информацијата објавена од независната дизајнерска компанија IFL Watches за вредноста на рачните часовници што ги носат 20 лидери на земји членки на НАТО повторно ја отвори јавната дебата за имотната состојба и претходните приходи на македонскиот премиер Христијан Мицкоски.
Според податоците на IFL Watches, кои првично ги пренесе порталот „Рацин“, Мицкоски носи часовник од швајцарскиот бренд IWC, проценет на 6.900 долари, со што се вбројува меѓу лидерите со поскапи часовници во НАТО. За споредба, најевтин часовник на листата, според истите податоци, носи норвешкиот премиер Јонас Гар Сторе – модел на „Swatch“ со вредност од 84 долари.
Долгогодишна јавна тема
Прашањето за часовниците на Мицкоски со години е присутно во јавниот дискурс. Премиерот во повеќе наврати јавно зборувал за нив, опишувајќи ги како личен детал, а во едно телевизиско интервју изјави дека еден од часовниците што ги носел му бил подарок од неговата сопруга, професорка по македонски јазик во гимназијата „Орце Николов“ во Скопје.
Сепак, најновите податоци повторно го насочија вниманието кон поширокото прашање за тоа колкав е вкупниот имот на премиерот, кога е стекнат и од кои извори.
На една од седниците на Собранието посветени на пратенички прашања, Мицкоски изјави дека во текот на својата кариера платил околу 500.000 евра персонален данок на доход. Со оглед дека персоналниот данок во Македонија изнесува 10 отсто, оваа изјава имплицира вкупни приходи од околу пет милиони евра.
Оваа бројка не е официјално потврдена преку јавни документи, но претставува единствениот директен индикатор за обемот на неговите приходи што доаѓа од самиот премиер.
Во соопштение објавено денеска, ВМРО-ДПМНЕ, како одговор на критиките од опозициската СДСМ, наведува дека „не е никаква тајна“ дека Мицкоски пред влегувањето во политиката работел во приватниот сектор, конкретно во енергетиката, каде што соработувал со „познати светски компании“ и остварил значителни приходи.
Од партијата додаваат дека по неговото вклучување во политиката престанал со било каква деловна активност и дека сите негови приходи се „чесно, транспарентно и до детаљ објаснети“.
Податоци од анкетниот лист
Јавно достапните податоци за имотната состојба на премиерот се содржани во анкетниот лист доставен до Државната комисија за спречување на корупцијата, со датум од 27 април 2024 година, веднаш по парламентарните избори.
Според овој документ, Мицкоски поседува куќа во скопската населба Влае со површина од 343 квадратни метри, проценета на 437.000 евра, купена во 2014 година. Во анкетниот лист е наведен и кредит од 406.000 денари, што е релативно мал износ во однос на вредноста на недвижноста.
Пријавени се и два рачни часовници: еден со вредност од 13.400 евра, набавен во 2015 година, и втор со вредност од 39.000 евра, набавен во 2016 година – период кога Мицкоски беше директор на државната компанија ЕЛЕМ. Во листата е наведена и уметничка слика вредна 10.000 евра. Не е пријавен автомобил.
Несовпаѓања во проценките
Проценката на IFL Watches за часовникот IWC што го носи Мицкоски – околу 5.800 евра во противвредност – е значително пониска од вредноста на часовниците наведени во анкетниот лист. Ова отвора дилема дали се работи за трет часовник што не е експлицитно наведен или за разлика во проценките на вредноста.
Опозициската СДСМ соопшти дека, според анкетниот лист, колекцијата часовници на Мицкоски вреди околу 60.000 евра, што, според партијата, е еквивалент на околу 150 минимални плати во Македонија, каде што минималната плата изнесува 396 евра.
„На македонскиот работник би му требале повеќе од 12 години работа, без никакви трошоци, за да заработи сума колку што чинат часовниците на премиерот,“ соопшти СДСМ, поврзувајќи го прашањето за личниот луксуз со состојбата на платите и животниот стандард.
Од ВМРО-ДПМНЕ, пак, возвратија со остар тон, обвинувајќи ги поранешните функционери на СДСМ за, како што наведуваат, брзо збогатување за време на нивното владеење и повикаа, доколку постојат сомнежи за незаконитости, тие да бидат пријавени до надлежните институции.
Широк контекст: НАТО лидери и часовници
IFL Watches наведува дека изборот на часовници кај лидерите на НАТО често ја одразува нивната лична естетика и јавен имиџ. Според нивните податоци, најскап часовник на листата го носи белгискиот премиер Александар де Кро – „Franck Muller“ вреден 19.000 долари, по што следуваат американскиот претседател Доналд Трамп и словачкиот премиер Роберт Фицо со часовници од околу 15.000 долари.
Во „средната категорија“, покрај Мицкоски, се и албанскиот премиер Еди Рама со „Montblanc“ од 4.700 долари и грчкиот премиер Киријакос Мицотакис со „Zenith“ од околу 9.000 долари. Скандинавските лидери и канадскиот премиер, според истите податоци, носат значително поевтини модели, најчесто „Swatch“.
IFL Watches нагласува дека компанијата е независна и не е официјално поврзана со ниту еден од брендовите што ги наведува.
Иако анкетните листови даваат основен увид во пријавениот имот на функционерите, тие не содржат детални податоци за начинот и компаниите преку кои биле остварени приходите пред нивното влегување во политиката. Таква законска обврска во моментов не постои.
Токму овој јаз меѓу формалната транспарентност и јавниот интерес останува во сржта на дебатата, која, преку симболиката на рачните часовници, повторно го постави прашањето за односот меѓу политиката, личното богатство и животниот стандард во Македонија.