Европската унија и јужноамериканскиот трговски блок Меркосур стојат пред најголемиот трговски договор во историјата на двете страни, откако во јануари беше потпишан сеопфатен пакет договори што, доколку стапат во сила, ќе создадат зона на слободна трговија со повеќе од 700 милиони потрошувачи.
Но, и покрај економскиот обем, договорите се политички контроверзни во Европа, особено поради загриженоста на земјоделците и екологистите, што ги претворија во една од најчувствителните теми за Европската комисија и претседателката Урсула фон дер Лајен.
Долга и сложена патека
Односите меѓу ЕУ и Меркосур – кој ги вклучува Аргентина, Бразил, Парагвај и Уругвај – датираат од 1999 година, кога стапи во сила рамковниот договор за меѓурегионална соработка. Преговорите за асоцијативен договор поминаа низ повеќе застои и рестартирања, често блокирани од внатрешни политички промени и трговски спорови.
Иако Боливија стана полноправна членка на Меркосур во јули 2024 година, таа не е опфатена со договорите, бидејќи преговорите беа во завршна фаза пред нејзиното пристапување.
Пресвртната точка дојде на 6 декември 2024 година, кога ЕУ и Меркосур постигнаа политички договор за сеопфатно партнерство, со два столба – политичка соработка и трговија.
Два договори, една стратегија
На 3 септември 2025 година, Европската комисија предложи потпишување на два правно одвоени, но паралелни инструменти: Договорот за партнерство ЕУ–Меркосур (EMPA) и Привремениот трговски договор (iTA).
Советот на ЕУ на 9 јануари 2026 година даде зелено светло за потпишување, а формалната церемонија се одржа на 17 јануари во Парагвај.
Привремениот трговски договор е клучен од политичка гледна точка, бидејќи може да стапи во сила без ратификација од националните парламенти на земјите-членки. Со тоа, ЕУ се обидува побрзо да ги испорача економските придобивки од договорот, додека процесот на ратификација на целосниот договор може да трае со години.
Економски придобивки и стратешка логика
Договорите предвидуваат постепено намалување на царините, подобар пристап до пазарите и поповолни услови за европските компании во сектори како автомобилската индустрија, фармацијата, хемикалиите и дигиталните услуги.
Посебно значаен е пристапот до јавните набавки во земјите на Меркосур, што претставува нова можност за европските компании во регионот.
Од геополитичка перспектива, Брисел го гледа договорот како начин да се зајакне соработката со Јужна Америка во време на растечки протекционизам и зголемено влијание на Кина и САД.
Земјоделството – најслабото место
Најголемиот отпор доаѓа од европските земјоделци, кои стравуваат дека увозот на поевтино месо, шеќер и етанол ќе ги поткопа домашните производители.
Како одговор, ЕУ усвои посебна регулатива за заштитни мерки за земјоделските производи од Меркосур. Таа ѝ овозможува на Комисијата привремено да ги суспендира царинските повластици доколку увозот предизвика сериозни нарушувања на пазарот.
Регулативата предвидува побрзи постапки и поедноставени механизми за активирање на истраги, како и засилен мониторинг за чувствителни производи како говедско и живинско месо, свинско, шеќер, етанол, ориз, мед и пченка.
Политичката битка допрва следи
Иако договорите се потпишани, тие сè уште не се завршена работа. Европскиот парламент мора да даде согласност, а за целосниот договор потребна е и ратификација од сите земји-членки.
Со оглед на растечкиот притисок од крајната десница и земјоделските протести во неколку земји, гласањето во Парламентот ќе биде првиот вистински тест за тоа дали Комисијата може да обезбеди доволна политичка поддршка за еден од нејзините најамбициозни трговски проекти.