Протестите на камионските превозници од повеќе земји од Западен Балкан, кои со денови го попречуваа товарниот сообраќај на границите со Европската Унија, би можеле да се смират откако Европската комисија најави нова визна стратегија насочена кон решавање на долгогодишниот проблем со ограничениот престој на професионалните возачи. Сепак, Брисел предупреди дека засега нема договорени итни промени на правилата.
Камионџиите од Босна и Херцеговина, Северна Македонија, Србија и Црна Гора од почетокот на неделата организираа координирани блокади на граничните премини кон земјите членки на ЕУ, протестирајќи против строгата примена на шенгенското правило кое дозволува престој од најмногу 90 дена во период од 180 дена за државјани на земји надвор од Унијата.
Превозниците велат дека правилото, кое се применува поригорозно со воведувањето на новиот Систем за евиденција на влез и излез (EES), практично им го оневозможува легалното работење на долги релации во рамките на ЕУ, предизвикувајќи недостиг од возачи, доцнења во испораките и финансиски загуби низ целиот регион.
Европската комисија во четвртокот соопшти дека професионалните возачи од Западен Балкан ќе бидат препознаени како посебна категорија во рамките на новоусвоената визна стратегија, со што се отвора можност за поголема флексибилност за продолжени краткорочни престои, без да се нарушат безбедносните правила.
„Комисијата ќе соработува тесно со земјите членки за да идентификува прагматични решенија за избрани категории државјани од трети земји на кои им е потребен подолг престој“, се наведува во стратегијата, при што како примери се посочуваат камионските возачи, уметниците на турнеи и спортистите – професии кои во голема мера зависат од мобилноста.
Притисок на границите и економски последици
Протестите создадоа долги колони камиони на клучните гранични премини кон Хрватска, Унгарија и Словенија, што влијаеше врз синџирите на снабдување и ги зголеми стравувањата кај извозниците и логистичките компании за последици врз испораките на храна, индустриски производи и горива.
Претседателката на Советот на министри на БиХ, Борјана Кришто, во четвртокот разговараше за прашањето со амбасадорот на ЕУ во БиХ, Луиџи Сорека, кој ја информираше за плановите на Европската комисија.
„Наш заеднички интерес е непречен проток на стоки и зачувување на економската стабилност“, изјави Кришто по средбата.
И покрај најавата од Брисел, босанските превозници соопштија дека ќе продолжат со блокадите и четврта ноќ по ред.
Зијад Шариќ од Конзорциумот Логистика БиХ изјави дека потегот на Комисијата е „важен прв чекор“, но дека без конкретни законски измени не е доволен.
„Ова конечно ги препознава камионските возачи како посебна професионална категорија и создава основа за решавање на проблемот со престојот во Шенген“, рече Шариќ, додавајќи дека сегашните правила сериозно ги оштетиле транспортните компании.
Поделени реакции во регионот
Во Северна Македонија, здружението „Макам-транс“ во четвртокот навечер соопшти дека од 20:00 часот ќе ги прекине блокадите на сите главни гранични премини, повикувајќи се на потврда од Брисел дека новата визна стратегија ќе ги адресира барањата на возачите.
Вицепремиерот и министер за транспорт Александар Николоски изјави дека ЕУ го прифатила ставот дека возачите треба да се третираат како професионалци, а не како туристи.
„Нашите ставови се прифатени. Возачите се прифатени како професионалци. Тоа беше нашето клучно барање“, напиша Николоски на социјалните мрежи.
И Здружението на превозници на Црна Гора во четвртокот ги укина блокадите по разговорите со Владата, иако нивниот протест опфаќаше и други домашни барања, како поврат на акцизи за гориво и побрз поврат на ДДВ.
Комисијата повикува на претпазливост
Сепак, високи претставници на ЕУ повикаа на воздржаност, нагласувајќи дека постојните шенгенски правила засега остануваат непроменети.
„Свесни сме за загриженоста на превозниците од Западен Балкан, но во овој момент нема нови барања или промени во однос на должината на престојот во Шенген-зоната“, изјави потпретседателката на Европската комисија, Хена Виркунен, пред новинарите во Брисел.
Таа додаде дека новата визна стратегија предлага разгледување на поголема флексибилност без да се загрози безбедноста, но не прецизираше конкретни мерки ниту рокови.
Во документот се наведува и дека Комисијата може да ги преиспита постојните билатерални договори кои овозможуваат подолг престој во одделни земји членки, оценувајќи дека тие ја поткопуваат единствената примена на шенгенските правила.
Претставници на ЕУ најавија дека на 3 февруари ќе се одржи состанок меѓу министрите од земјите на Западен Балкан и претставници на Европската комисија, на кој ќе се разговара за можни решенија.
Иако транспортните компании го поздравија политичкиот сигнал од Брисел, претставници на индустријата предупредија дека без брзи и јасни правни појаснувања, блокадите лесно би можеле повторно да се активираат.
„Признавањето е важно, но само по себе не ги придвижува камионите“, изјави еден регионален логистички менаџер. „Клучно е дали возачите ќе можат легално да престојуваат и да работат.“
Засега, протестите во дел од земјите се повлекуваат, но неизвесноста останува околу тоа дали стратегијата на Европската комисија ќе се претвори во конкретно олеснување за една од најкритичните прекугранични професии во Европа.