Американскиот државен секретар Марко Рубио им упати порака на уверување на европските сојузници во саботата, настојувајќи да ги намали тензиите во трансатлантските односи, но истовремено потврдувајќи дека администрацијата на претседателот Доналд Трамп останува цврсто посветена на преобликување на партнерството меѓу САД и Европа.
Говорејќи на Минхенската безбедносна конференција, Рубио зазеде помалку конфронтирачки тон во споредба со претходните настапи на американски претставници, но нагласи дека Вашингтон ќе продолжи да бара поголема „реципроцитет и сериозност“ од европските партнери.
„Нашиот дом можеби е во западната хемисфера, но ние секогаш ќе останеме дете на Европа,“ изјави Рубио, потсетувајќи на историските врски меѓу двата континента и заедничките воени жртви од Кореја до Авганистан.
Обид за смирување по година на тензии
Настапот на Рубио доаѓа по повеќе од една година турбулентни односи меѓу администрацијата на Трамп и европските сојузници, обележани со критики кон НАТО, трговски спорови и краткотрајната закана за воведување царини кон европски држави во контекст на американските интереси поврзани со Гренланд.
Минатогодишната конференција беше засенета од остриот говор на потпретседателот Џеј Ди Венс, кој ја критикуваше европската политика и вредности, предизвикувајќи шок кај европските лидери.
Рубио призна дека САД и Европа направиле „заеднички грешки“ по крајот на Студената војна, кога, според него, западните демократии поверувале дека либералниот модел неизбежно ќе се прошири глобално.
„Еуфоријата од победата создаде опасна илузија дека историјата завршила,“ рече тој, додавајќи дека масовната миграција и климатските политики се меѓу прашањата што Вашингтон ги гледа критички.
Европа поздравува, но останува претпазлива
Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен оцени дека говорот бил „многу охрабрувачки“, но предупреди дека различни гласови во американската администрација користат поостра реторика.
Таа нагласи дека Европа мора да стане „постратешки независна“, особено во одбраната и дигиталниот суверенитет, вклучително и регулацијата на говорот на омраза на социјалните мрежи.
Британскиот премиер Кир Стармер изјави дека Европа не смее да западне во самозадоволство и повика на поголеми инвестиции во одбранбените капацитети со цел континентот да може „да стои на сопствени нозе“.
Естонскиот министер за одбрана Хано Певкур рече дека говорот бил потребен, но предупреди дека „останува уште многу работа“.
Прашањето за Гренланд останува чувствително
Рубио не го спомена директно Гренланд, иако темата останува извор на дипломатска напнатост. По неодамнешната ескалација околу американските интереси за арктичкиот остров, САД, Данска и Гренланд започнаа технички разговори за безбедносна соработка на Арктикот.
Данската премиерка Мете Фредериксен изјави дека разговорите биле конструктивни, но предупреди дека кризата не е целосно надмината.
„Мора да се почитува суверенитетот на државите и правото на народите на самоопределување,“ рече таа, нагласувајќи дека жителите на Гренланд јасно се изјасниле дека не сакаат да станат дел од САД.
Дипломати кои го придружуваа Рубио изјавија дека суштината на американската политика останува непроменета, но дека новиот пристап има за цел да создаде „помеко приземјување“ кај европската публика по период на остри политички пораки.
Аналитичарите оценуваат дека говорот претставува обид да се стабилизира трансатлантското партнерство во време кога Европа се соочува со зголемени безбедносни ризици, економска неизвесност и променлива глобална рамнотежа на моќ.