Германскиот канцелар Фридрих Мерц предупреди дека глобалниот поредок заснован на правила повеќе „не постои во својата поранешна форма“, повикувајќи ја Европа да се подготви за нова ера на геополитичка конкуренција и поголема стратешка самостојност, додека односите со Соединетите Американски Држави влегуваат во период на неизвесност.
Отворајќи ја Минхенската безбедносна конференција, Мерц изјави дека слободата и безбедноста на Европа повеќе не се гарантирани во свет обележан со натпревар меѓу големите сили.
„Мораме да го кажеме појасно: овој поредок, колку и да беше несовршен, повеќе не постои во таа форма,“ рече германскиот лидер пред десетици шефови на држави и влади.
Продлабочување на трансатлантскиот јаз
Мерц призна дека се појавил „длабок јаз“ меѓу Европа и САД, повторувајќи оценки кои во изминатата година стануваат сè почести во европските дипломатски кругови.
Конференцијата се одржува во време на зголемени тензии предизвикани од политиките на американскиот претседател Доналд Трамп, вклучително и заканите за анексија на Гренланд – автономна територија на Данска и членка на НАТО – како и воведувањето царини кон европски производи.
Трамп изјави дека Гренланд е од клучно значење за американската национална безбедност и дека Вашингтон преговара за неговата иднина, што европските лидери го оценија како сериозен тест за довербата меѓу сојузниците.
Европа повикана на жртви и поголема одбранбена улога
Мерц предупреди дека Европа мора да биде подготвена на „жртви“ за да ја зачува својата безбедност и вредности, нагласувајќи дека континентот повеќе не може целосно да се потпира на американската безбедносна гаранција.
Тој откри дека Германија води доверливи разговори со францускиот претседател Емануел Макрон за можноста за заедничко европско нуклеарно одвраќање — потенцијално историска промена во европската безбедносна архитектура.
Франција и Велика Британија остануваат единствените нуклеарни сили во Европа, додека останатите земји традиционално се потпираат на американскиот нуклеарен чадор во рамки на НАТО.
Франција повикува Европа да стане геополитичка сила
Во посебен говор, Макрон изјави дека Европа мора да „научи да стане геополитичка сила“, додавајќи дека континентот веќе го забрзува вооружувањето по руската инвазија врз Украина во 2022 година.
Тој ја опиша војната во Украина како „егзистенцијален предизвик“ за Европа и повика западните земји да не попуштат пред руските барања, туку да го зголемат притисокот врз Москва за постигнување праведен мир.
Новата геополитичка ера
Американскиот државен секретар Марко Рубио, кој треба да се обрати на конференцијата, изјави дека светот „се менува многу брзо“ и дека сите сојузници ќе мора повторно да ја дефинираат својата улога во новата геополитичка реалност.
Неговите коментари следуваат по минатогодишниот говор на американскиот потпретседател Џеј Ди Венс, кој остро ја критикуваше Европа поради политиките за слобода на говор и миграција, што предизвика невидени трансатлантски тензии.
Покрај трансатлантските односи, лидерите во Минхен разговараат и за војната меѓу Русија и Украина, растечките тензии меѓу Западот и Кина и можноста за нов нуклеарен договор меѓу САД и Иран.
Околу 50 светски лидери учествуваат на конференцијата, која се смета за клучен форум за дефинирање на идната безбедносна архитектура во време на брзи глобални промени.
Европа пред стратешка пресвртница
Аналитичарите велат дека предупредувањето на Мерц сигнализира пошироко европско преиспитување на безбедносната зависност од САД и можен почеток на нова фаза во трансатлантските односи.
Иако европските лидери продолжуваат да инсистираат на обновување на довербата со Вашингтон, расте консензус дека Европа мора да стане поавтономен безбедносен и политички актер во свет каде старите правила сè повеќе се доведуваат во прашање.