Русите веќе се навикнаа на напади со дронови, раст на цените и ограничувања на слободата на говор, но сè почесто се соочуваат и со прекини на мобилниот интернет, мерка за која властите велат дека е неопходна за заштита од украински беспилотни летала.
Прекините на мобилната интернет-мрежа станаа вообичаена појава во различни делови од Русија. Официјални лица тврдат дека мерката има за цел да спречи украински дронови, од кои некои користат мобилни мрежи за навигација, да ги погодат целите во руската внатрешност.
Сепак, жители, експерти и дури и некои тврдокорни провоени блогери ја доведуваат во прашање ефикасноста на оваа политика. Украински дронови продолжуваат да стигнуваат длабоко на територијата на Русија, додека корисници и во далечни региони како Камчатка – на повеќе од 7.000 километри од украинската граница – пријавуваат прекини на интернет поради, како што велат властите, „безбедносни причини“.
Прекините ги оставија граѓаните без можност да користат мобилни апликации за повици, плаќање сметки, нарачување такси или навигација. Малите бизниси исто така се погодени, а дел од населението повторно почна да носи готовина или да останува дома за да има пристап до стабилен Wi-Fi.
Родители на деца со дијабетес за руските медиуми изјавија дека за време на прекините не можат да користат апликации за следење на нивото на шеќер во крвта.
Покрај самите прекини, дополнително незадоволство предизвикува и таканаречената „бела листа“ – ограничен список на интернет-страници одобрени од државата, кои остануваат достапни за време на прекините. Таа вклучува главно владини сервиси, рускиот пребарувач „Јандекс“ и неколку домашни социјални мрежи, што значително го стеснува пристапот до информации.
Овие мерки се воведуваат во услови на пошироки ограничувања на интернетот од почетокот на руската инвазија врз Украина, меѓу кои забраната на Instagram и Facebook, забавувањето на YouTube, ограничувања за странски апликации за пораки и за VPN-сервиси што Русите ги користат за пристап до цензурирана содржина.
Сите соговорници кои разговараа со странски медиуми побараа анонимност, наведувајќи страв од можни последици.
Иако прекините досега не предизвикаа масовни протести, дел од граѓаните се обидоа да се организираат. Жителка на Тверската област изјави дека планирала да учествува на протест за слобода на интернетот, кој на крајот не се одржал. Таа рече дека поради прекините често не може да користи апликации за пораки, такси или мапи.
На еден настан, нејзината мајка, пензионерка со попреченост, не можела да плати во продавница бидејќи терминалите не работеле без мобилен интернет, па морала да оди пеш до пошта за да подигне готовина.
„Од тогаш чува готовина дома. Но тоа е непрактично – живееме во 21 век“, рече таа.
Според неа, Кремљ можеби ги користи прекините за постепено навикнување на јавноста на модел на интернет сличен на оној во Северна Кореја, со строга контрола и цензура.
Некои регионални функционери ги повикаа граѓаните прекините да ги сфатат како можност за „дигитална детоксикација“. Гувернерот на Орјолската област, Андреј Кличков, изјави дека непријатностите се незначителни во споредба со „херојството“ на руските војници во Украина.
Регионалните власти сè почесто сигнализираат дека прекините немаат јасен рок и би можеле да продолжат до крајот на војната.
„Ова е очајничка тактика, бидејќи подразбира прифаќање економски загуби и нарушување на цивилниот живот“, изјави Боб Толаст, експерт за копнена војна во лондонскиот тинк-тенк Royal United Services Institute. Тој посочи дека многу украински дронови користат повеќе системи за навигација, вклучително и GPS, што ја намалува ефикасноста на ваквите мерки.
Дури и некои познати провоени блогери изразија сомнежи. „Нема докази дека исклучувањето на интернетот има реално влијание врз ефикасноста на непријателските напади“, напиша блогерот Јуриј Котенок, оценувајќи дека мерката претставува „исмевање“ на обичните Руси.
Во септември, руското Министерство за дигитален развој објави официјална „бела листа“ на достапни страници за време на прекините, која подоцна беше проширена со дел од државните медиуми, поштенските услуги и некои такси и временски сервиси. Telegram, кој го користат милиони Руси за информации, не е вклучен.
Саркис Дарбињан, сајбер-правник и основач на организацијата за дигитални права RKS Global, предупреди дека привремените мерки лесно може да станат трајни.
„Постои голема опасност властите во 2026 година да го усвојат овој модел како постојан“, рече тој.
Рускиот парламент во моментов разгледува предлог-закон со кој на Федералната служба за безбедност (ФСБ) би ѝ се овозможило да им наложи на телекомуникациските оператори да ги прекинат услугите „за заштита од закани по безбедноста на граѓаните и државата“.
Според експертите, растечкото незадоволство поради прекините е фактор што Кремљ не може целосно да го игнорира.